Հին քաղաքները որպես պատմական, մշակութային կենտրոններ

Պատմում է Մարթա Ասատրյանը

Քաղաքային կենտրոններում պատմական միջավայրի պահպանումն ու զարգացումը ամենակարևոր և հրատապ խնդիրներից են: Պատմական կենտրոնների արդի հիմնախնդիրները հնարավոր չէ լուծել հաշվի չառնելով քաղաքաշինարարական առաջավոր փորձը: XX դարի երկրորդ կեսը  քաղաքների զարգացման և աճի ժամանակաշրջան է: Քաղաքային միջավայրը վերափոխելու գործընթացում առաջացած փոփոխություններն ու խնդիրների շրջանակը հիմնականում նման են ժամանակակից խնդիրներին: Հետպատերազմյան շրջանի վերակառուցողական տեսության և պրակտիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել այս ոլորտում կիրառվող մոտեցումների և սկզբունքների էվոլյուցիային, ինչպես նաև փոխել վերաբերմունքը պատմական և ճարտարապետական ​​ժառանգության արժեքային համակարգի նկատմամբ:

Եվրոպական տարբեր քաղաքներում եմ եղել և հիացել քաղաքաշինության օրինակներով, որոնք յուրահատուկ և բազմազան են իրենց մոտեցումներով, լուծումներով: Երբ այցելում ես պատմական անցյալ ունեցող երկրներ, զբոսաշրջային դասական ցանկում անպայման հին քաղաք այցելությունն ես ներառում: Հետաքրքիր է տեսնել այդ երկրի համար պատմական արժեք հանդիսացող վայրերը՝ նոր լուծումներով, ժամանակակից մոտեցումներով մատուցված:

Եկեք ձեզ տանեմ իմ այցելած հին քաղաքներ, պատմեմ դրանց մասին, խոսեմ իմ զգացողություններից:

 

Հռոդոս՝ Երկու ծովերի տիրակալը

Ճամփորդությունը սկսենք արևոտ Հռոդոսից: Հին, միջնադարյան Հռոդոսը համաշխարհային նշանակության մշակութային կենտրոններից է: Քաղաքը նման է բաց երկնքի տակ թանգարանի. յուրաքանչյուր փողոց, հրապարակ կամ շենք ունի հնագույն մի պատմություն:

Հռոդոսը լավագույնս պահպանված եվրոպական միջնադարյան բերդաքաղաքներից է: Ամրոցն էլ Էգեյան ծովի ափին տեղակայված հենց հայտնի Հին քաղաքն է, որը բաժանված է մի քանի մասի՝ Մեծագույն Մագիստրոսների պալատ և  թանգարան, հսկա ժամացուցի աշտարակի տարածք, նավահանգիստ և եղջերուների արձաններ, սուրբ Նիկոլայի բերդ և քամու հողմակներ: Հին քաղաքում ամենուր պահպանված է նույն ոճը՝ միջնադարի շունչը նորովի ներկայացված:

Պատերից ներս մոտ երկու հարյուր փոքր փողոցներ են՝ առանց անվանման, որոնք սարդոստայնի պես ընդլայնվում են կենտրոնական փողոցներից՝ ինչպիսիք են Սոկրատի  կամ Խաչակիրների փողոցը ու ձգվում դեպի նավահանգիստ: Ամենուր փոքրիկ խանութներ են, ազգային կոլորիտը ներկայացնող վաճառասեղաններ,բացօթյա սրճարաններ:

Քաղաքում ամենուր պատմություն է, մշակույթ, որը պահպանված է առանց ավելորդ ճոխության. պարզ ու աչքի համար գրավիչ: Մենք քայլում էինք փողոցից փողոց՝ հմայվում, նկարվում, ուսումնասիրում՝ զգալով պատմության շունչը, հունական Աստվածների ներկայությունը:

Բուդվան և Կոտորը՝ Ադրիատիկի մարգարիտ

Բուդվան Մոնտենեգրոյի ամենահայտնի քաղաքն է, որը գրավում է միլիոնավոր զբոսաշրջիկների իր ծովափերով:Բացի Ադրիատիկի լողափերից, Բուդվան հայտնի է նաև Հին քաղաքով:

Բուդվայի պատմական հատվածը շատ փոքր է, ինչպես նաև վերականգնվել է երկրաշարժից հետո: Բուդվայի խորհրդանիշը երկու միաձուլված ձկներն են: Ըստ լեգենդի, ժամանակին՝ շատ վաղուց, երիտասարդ սիրահարներ էին ապրում Բուդվայում ՝ գեղեցիկ Ելենան և որմնադիր Մարկո Միտրովան:

Ելենայի հարուստ հայրը չէր ցանկանում դստերը հանձնել աղքատ քարտաշին: Սիրահարները, իրարից բաժանվելու վախից, ձեռք ձեռքի բռնած հին քաղաքի պարիսպից նետվեցին ալեկոծվող ծովը: Ջրին հպվելուն պես նրանք վերածվեցին երկու գեղեցիկ ձկների և այլևս երբեք չբաժանվեցին: Ինքնասպանության  ու դրան հաջորդած հրաշքի ականատեսներն ասում էին. «Թող երկուսը մեկ դառնան» (Ko jedno nek budu dva): Այսպիսով, ըստ լեգենդի,  քաղաքը կոչվեց Բուդվա:

Բուդվան հայտնի է իր կղմինդրե միագույն տանիքներով: Այստեղ շատ չեն պատմական հուշարձանները, բայց շատ են նեղլիկ փողոցները, ինքնատիպ պատմական-ճարտարապետական լուծումներով: Այստեղից հիասքանչ տեսարան է բացվում դեպի Բուդվայի ծոց և ժայռոտ Լավչեկի լեռներ:

Կոտորը Չեռնոգորիայի ամենահետաքրքիր քաղաքն է պատմական տեսարժան վայրերի սիրահարների համար: Կոտորում, Հին քաղաքը, որը կառուցվել է Վենետիկյան ճարտարապետների կողմից և ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում, լավ պահպանված է և շատ գրավիչ: Ավելին, Մոնտենեգրոյի՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցուցակում գրանցված հուշարձանների կեսը գտնվում է հենց Կոտորում: Միայն  Սուրբ Հովհաննեսի ամրոցն արդեն  պատմական մեծ արժեք է ներկայացնում:

Այն գտնվում է քաղաքից երկու հարյուր մետր բարձրության վրա և պատված է չորս կմ երկարությամբ պարսպով: Ժայռերի միջից բացվող ծոցը Կոտորի դիրքը դարձնում է աննկարագրելի  շքեղ է: Կոտորի հին քաղաքը բավականին գեղեցիկ է՝ հինը նորովի պահպանած: Առաջին հայացքից Կոտորը աչքի չի ընկնում ճարտարապետական գլուխգործոցներով, բայց մի քիչ առաջ քայլելով տեսնում ես փողոցները  ողջ մանրամասներով:

Լուծումների անսպասելիությունը, համադրությունները, ճաշակը գրավում է ցանկացած զբոսաշրջիկի:

Վարշավայի գույնզգույն հրապարակը

Վարշավայի Հին քաղաքը ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում «որպես բացառիկ օրինակ` 13-20 դարերի պատմական շրջանի գրեթե ամբողջական վերականգնման համար »:

Վարշավայի հին քաղաքը փոքր թաղամաս է՝ պատմական ճարտարապետության կոմպակտ համալիր, հիմնականում 17-18-րդ դարերի, շենքերի միջնադարյան հատակագծով, որոնք մասամբ շրջապատված են 14-16-րդ դարերի պաշտպանական պատերով: Չնայած իր համեստ չափսին, Վարշավայի Հին քաղաքը շատ հարմարավետ և գունագեղ է:Ցածրահարկ շենքերն այնքան պայծառ են, որ երբեմն թվում է, որ կարող ես անվերջ հիանալ:Հին քաղաքի կենտրոնը շուկայի հրապարակն է,որտեղ գտնվում են խանութներ, ռեստորաններ և սրճարաններ:

Վարշավայի պատմական կենտրոնի մանրակրկիտ վերականգնումը սկսվեց Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո: Վերակառուցման ժամանակ փորձել են պահպանել բոլոր դետալները, որոնք կամբողջացնեին հին քաղաքի տեսքը:

 

Հին քաղաքները (Old town) կոլորիտային են, հնի ու նորի համադրությամբ, ունեն պատմական արժեք, յուրաքանչյուրն ունի իր դեմքը, զբոսաշրջային կենտրոններ են՝ սրճարաններով, հուշանվերների խանութներով, իրար լրացնող դետալներով: 

 

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Տեղափոխվելով գիտության հեռավոր անցյալ՝ ներկայացնում ենք տառերի պուրակը

Պատմում է Գարիկ Ավետիսյանը

 

 Հայաստանի Հանրապետության Արագածոտնի մարզը հիմնադրվել է 1996    թվականին:

Պատմամշակութային առումով մարզը մի յուրօրինակ թանգարան է, ուր պահպանված են Հայաստանի պատմության գրեթե բոլոր շրջաններին բնորոշ պատմական հուշարձանները կամ նրանց վկայությունները։ Լավ պահպանված են կիկլոպյան ամրոցները, մ.թ.ա. 3-1-ին հազարամյակի բանակատեղիներ (Գեղարոտ), ուրարտական ամրոցներ (Հնաբերդ, Ծաղկահովիտ), Ագարակի, Ավանի, Քաղսիի, Փարպիի բազիլիկները (5-րդ դար) , Օհանավանքը (5-8-րդ դար), Շենիկի (5-7-րդ դար) , Մաստարայի (6-րդ դար) , Գառնա հովիտի (6-7րդ դար), Ներքին Սասնաշենի եկեղեցիները, Քրիստոփորի վանքը (7-րդ դար) , Թեղենյաց վանքը (7-13-րդ դար) , Աշտարակի կամուրջը (17-րդ դար)։ Մինչեւ այժմ Աշտարակի տարածքում գործում է ուրարտական ժամանակների ջրանցքը, որը արդեն շուրջ 5000 տարի Քասախից ոռոգման ջուր է մատակարարում Աշտարակի այգիներին:

Աղձքում է գտվում Արշակունի արքաների տոհմական դամբարանը: Պաշտպանական ու պաշտամունքային կառույցների մնացորդներ կան Ամբերդում, Կոշում, Թալինում, Ապարանում եւ այլուր: Օշականում, Ամատունի իշխանների տոհմական կալվածքում, 5-րդ դարի եկեղեցում է ամփոփված հայոց գրերի ստեղծող սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի աճյունը: Մարզն աչքի է ընկնում բնակլիմայական պայմանների բազմազանությամբ:

Այսպիսով՝ բացահայտելով հերթական մարզը, այս անգամ որոշեցի ներկայացնել Արագածոտնի մարզում գտնվող տառերի պուրակը: Սա մի յուրահատուկ վայր է՝ մեզ տեղափոխելով գիտության ու քաղաքակրթության հեռավոր անցյալ:

Հայոց այբուբենի հուշարձանը, հուշարձան է  Արագածոտնի մարզի  Արտաշավան գյուղում, Արագած լեռան արևելյան լանջին։ Քանդակագործական այս շքեղ աշխատանքը գտնվում է անմիջապես բաց երկնքի տակ և ներառում է 39 տառերի զարդաքանդակներ։ Համալիրի բոլոր տարրերը քանդակվել են տուֆից: Համալիրը կառուցվել է 2005 թվականին՝ հայոց գրերի ստեղծման 1600-ամյակի առթիվ։ Հուշարձանի ստեղծմանը մասնակցել են Հայաստանի տարբեր անկյուններից ժամանած մասնագետներ: Հուշարձանը զբոսաշրջիկների կողմից սիրված վայրերից է:

Գրեթե ամեն հայ այցելում է այս հրաշք հուշարձանը և պարտադիր լուսանկարվում է իր անվան առաջին տառով։Գաղափարի հեղինակն է Նիգ Ապարան հայրենակցական միության նախագահ Աղվան Հովսեփյանը,իսկ ճարտարապետն է Ֆրեդ Աֆրիկյանը:

Հուշարձանը կառուցվել է 2005 թվականին հայոց գրերի ստեղծման 1600-ամյակի առթիվ։Հուշարձանը ներառում է հայոց այբուբենի 39 տառերի զարդաքանդակները և հայ մեծերի հուշարձանները։«Գրիգոր Լուսավորիչ»,«Գրերի արարումը, 405»,«Մովսես Խորենացի»,«Մխիթար Գոշ, Դատաստանագիրք» (քանդակագործ՝ Սամվել Հակոբյան).«Անանիա Շիրակացի» (քանդակագործ՝ Արտուշ Պապոյան, 4 մ, տուֆ), Շիրակացու վեր բարձրացրած ձախ ձեռքում երկրագնդի և տիեզերքի սիմվոլն է, իսկ աջ ձեռքը դեպի ներքև է ուղղված։

Ըստ քանդակագործի՝ վերև և ներքև պարզած ձեռքերը երկնքի և երկրի հետ կապի խոսուն վկայություն են: «Խաչատուր Աբովյան», արձանի ներքևում քանդակված են Աբովյանի խոսքերը. «Շունչդ տուր, հոգիդ, բայց քո հայրենիք մի տար թշնամյաց»։«Թումանյանը և իր հերոսներից Գիքորը» (քանդակագործ՝ Սևո (Սարգիս Ղարիբյան)):Նշենք.որ Հայոց գրերը ստեղծվել են 405-406 թթ. և մինչ օրս օգտագործվում են հայոց լեզուն գրավոր ներկայացնելու համար։ Այն մշակվել է լեզվաբան և եկեղեցական առաջնորդ Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից, որպեսզի Աստվածաշունչը հասանելի դառնա հայերի համար և տարածվի Քրիստոնեությունը։ Մաշտոցյան այբուբենն ի սկզբանե բաղկացած էր 36 տառերից, որն ամբողջացվել է Միջին դարերում։

 

 

Գարիկ Ավետիսյան

Լուսանկարները՝ Գոհար Գրիգորյանի

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Բացահայտում ենք Արմավիրի մարզը. Այցելություն Աղավնատուն գյուղ

Պատմում է Գարիկ Ավետիսյանը

 

 

Հայաստանի ցանկացած մարզ կամ քաղաք ունի իր պատմությունն ու ավանդապատումները, բարքերը, սովորույթներն ու տեսարժան վայրերը: Հարկ է նշել այն փաստն, որ ցավոք տարիների ընթացքում դրանք հիմնականում մոռացության են մատնվում կամ չեն պահպանվում սերունդների կողմից: Սրանց հիմնական աղբյուր են հանդիսանում մեր ու օտարազգի պատմիչների, գրողների, ճանապարհորդների կողմից թողած հուշերը և աշխատություններն, ինչպես նաև տվյալ ժամանակաշրջանի ավագ սերնդի պատմությունները, ի վերջո վիմագիր արձանագրությունները, տարիների ընթացքում կատարված բազմաթիվ ուսումնասիրությունները: Հնագույն ժամանակների հայոց պատմությունն ուսումնասիրելու համար լավագույն աղբյուր է հանդիսանում հայ քերթողահայր, պատմաբան Մովսես Խորենացու Հայոց պատմություն աշխատությունը:Համախմբելով այս ամենն, ես ցանկանում եմ պատմել  Հայկական լեռնաշխարհի գեղատեսիլ ու պատմությունով հարուստ վայրերից մեկի՝ Աղավնատուն գյուղի մասին:

Այսպիսով  Աղավնատուն, գյուղը գտնվում է  Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի շրջանում։ Տեղակայված է մարզկենտրոնից 22 կմ հյուսիս-արևելք։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 920 մ բարձրության վրա։ Բնակիչների մի մասի նախնիները 1828-1829 թվականներին գաղթել են Խոյից։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է այգեգործությամբ,  բանջարաբուծությամբ,  հացահատիկի  մշակությամբ և թռչնաբուծությամբ։ Աղավնատուն գյուղից հյուսիս-արևմուտք կան տուֆի և բազա-լտի հանքավայրեր։Աղավնատունը մարզի հայտնի բնակավայրերից է, որն ունի պատմական հարուստ ավանդույթներ: Գյուղը հայտնի է դեռևս հնագույն ժամանակներից, որի խոսուն արտահայտությունն է պահպանված բազմաթիվ հուշարձանները: Համաձայն ժողովրդական ավանդության` գյուղի անունը կապվում է ջրհեղեղից հետո Նոյ նահապետի կողմից արձակված աղավնու հետ: Շրջելով գյուղով կարելի է նկատել, որ այստեղ և նրա շրջակայքում կան զանազան հնություններ։Այսպիսով՝գյուղի տարածքում պահպանվել են կիկլոպյան ամրոցի ավերակներ, ինչպես նաև հայտնաբերվել են մ.թ.ա. IV-III հազարամյակներին վերաբերվող աշխատանքային գործիքներ՝ քարե կացիններ և մուրճեր, աղորիքներ, քերիչներ, կենցաղային զանազան իրեր և նյութական մշակույթի այլ առարկաներ: Հայտնաբերվել են նաև երկաթից ու բրոնզից պատրաստված զանազան կենցաղային առարկաներ:

Գյուղի հուշարձաններն այնքան արժեքավոր են, որ գրավել են ճարտարապետության պատմության նշանավոր տեսաբան Թորոս Թորամանյանի ուշադրությունը: Ամենահին հուշարձաններից մեկը բերդ-ամրոցն է, որը Թորամանյանի վկայությամբ ունեցել է հեթանոսական ծագում: Հետագայում բերդի տարածքում, հավանաբար Բագրատունյաց թագավորության ժամանակաշրջանում, պարսպապատին կից կառուցվել է քրիստոնեական եկեղեցի, որի կողքին տեղադրված է մեծ չափերի մի խաչքար:

Գյուղի շրջակայքի նշանավոր և առավել լավ պահպանված հուշարձաններից է իշխանական դամբարանը, որն անվանում են «Գումբազ»: Այն կառուցվել է սրբատաշ քարից (XIII-XIV դդ.), ունի բավականին մեծ չափեր (մոտ 8մ բարձրություն, 4մ տրամագիծ, 12մ շրջանագիծ): Դամբարանի շրջակայքում եղած տապանաքարերը ժամանակի ընթացքում գրեթե վերացել են:Գյուղի այգիների տարածքում է գտնվում «Կարմրավոր» սրբավայրը, որը հարակից գերեզմանոցի հետ շրջափակված է 1-1,5 մ բարձրությամբ պարսպով:Աղավնատան գործող գերեզմանոցի հարակից տարածքում են գտնվում Ս. Կարապետ եկեղեցու ավերակները, որի շուրջը պահպանվել են բազմաթիվ քանդակված քարաբեկորներ և խաչքար: Դեպի արևմուտք կան բերդ-ամրոցի ավերակներ։ Կան նաև Սուրբ Գևորգ, Մարիամ Աստվածածին (10-րդ դար) և «Ծիրանավոր» (14-րդ դար) եկեղեցիների ավերակները, հարավ-արևմուտք` 13-րդ դարի բավական պահպանված իշխանական մատուռ-դամբարան:

Աղավնատանի շրջակայքում են գտնվում նաև Սուրբ Կարապետ, «Կարմրավոր» եկեղեցիների և կիկլոպյան ամրոցի ավերակները։Սուրբ Մարիամ Աստվածածինը սկզբում կոչվել է Ս. Գևորգ:Պատմական հանգամանքների բերումով կաթողիկոսական աթոռը տեղափոխվեց Կիլիկիա և միայն թգավաորության անկումից հետո (1375 թ.) օրակարգային հարց դարձավ կաթողիկոսական աթոռը մայր հայրենիք տեղափոխելու խնդիրը: Եվ մոտավորապես 6 տասնամյակ հետո (1441թ.) կաթողիկոսական աթոռը վերահաստատվեց Էջմիածնում: Այդ իրադարձության կապակցությամբ Գրիգոր Ժ Ջալալբեկենաց կաթողիկոսը գնում և Մայր Աթոռին է նվիրաբերում է 7 գյուղ: Այդ գյուղերի թվում հիշատակվում է նաև Աղավնատունը:1604թ. Շահ Աբասի հայտնի արշավանքից հետո, Արարատյան դաշտի բազմաթիվ գյուղերի բնակչության հետ, բռնի կերպով տեղահանվածների թվում էին նաև Աղավնատուն գյուղի բնակիչները: Եվ միայն երկու դար անց` 1828 թ. փետրվարի 10-ին Թուրքմենչայում ստորագրված պայմանագրի համաձայն, Խոյից գաղթած հայկական ընտանիքները (29 տնտեսություն) վերահաստատվեցին Աղավնատուն գյուղում:Գյուղի նորագույն հուշարձանն է համարվում Սուրբ Աննա եկեղեցին, որը բացվել է 2012 թվականի հոկտեմբերի 21-ին։ Եկեղեցու օծման արարողությունը կատարել է Արմավիրի թեմի առաջնորդ Տեր Սիոն եպիսկոպոս Ադամյանը Արմավիրի թեմի հոգևոր դասի մասնակցությամբ։

Եկեղեցու օծմանը ներկա են գտնվել ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը, ՀՀ Արմավիրի մարզպետ Աշոտ Ղահրամանյանը, եկեղեցու բարերար՝ մոսկվաբնակ Վահան Ավագյանը՝ իր ընտանիքի հետ, Ազգային ժողովի պատգամավորներ, համայնքապետ Աշոտ Գրիգորյանը, հարակից համայնքների ղեկավարները, համագյուղացիներ, թեմի եկեղեցասեր երիտասարդաց միությունների անդամներ, բազմաթիվ ուխտավորներ։2012 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Արմավիրի թեմի առաջնորդ Տեր Սիոն եպիսկոպոս Ադամյանի նախագահությամբ կատարվել է «Դռնբացէքի» արարողություն և օծվել են եկեղեցու 12 սյուները։ Հոկտեմբերի 21-ին Սրբազան Հայրը Սրբալույս մյուռոնով օծել է Սուրբ Սեղանը, Սուրբ Խորանի սյուները՝ չորս Ավետարանիչների անուններով, և Մկրտության ավազանը։Եկեղեցու բակում տեղադրվել են 17 խաչքարեր, որոնց հեղինակը քանդակագործ Ռուբեն Նալբանդյանն է (սրանք նա ստեղծել է որդու և եղբայրների հետ)։Եկեղեցին կառուցվել է  բարերար Վահան Ավագյանի կողմից։ Եկեղեցու շինարարն է Գագիկ Գրիգորյանը։

 

 

Լուսանկարները Սիրարփի Կարապետյանի

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջՀետաքրքիր

Այցելություն Լիտվա. Կաունասի 9-րդ ֆորտը (բերդ)

Պատմում է մեր հետևորդ Գարիկ Ավետիսյանը

 

Լիտվա (լիտվերեն.՝ Lietuva), պաշտոնապես Լիտվայի Հանրապետություն (Lietuvos Respublika), երկիր Հյուսիսային Եվրոպայում՝ Բալթիկ ծովի ափին: Մայրաքաղաքն է Վիլնյուսը։ Ներկայումս  երկիրն ունի 3 միլիոն բնակիչ։Սահմանակից է  Լատվիային, Ռուսաստանին և Լեհաստանին։ Տարածքը կազմում է 65,2 հազար կմ²։ Մակերևույթը մեծ մասամբ դաշտավայրային է։ Հարավ-արևելքում Օշմյանիի բարձրավայրի արևմտյան մասն է (բարձրությունը մինչև 292 մ, Յուոզապինե լեռը՝ Լիտվայի ամենաբարձր կետը)։ Իր պատմության ընթացքում երկիրն ունեցել է 3 մայրաքաղաք՝Կլայպեդան, Կաունասը և Վիլնյուսը: Անվանումը ստացել է լիտվան ժողովրդի անունից (լիտվերեն երկիրը կոչվում է Լետուվա, ժողովուրդը՝ լետուվայ)։ Լիտվան և լիտվանները գրավոր աղբյուրներում առաջին անգամ հիշատակվել են 1009 թվականին։ Ոմանք գտնում են, որ ցեղանվան հիմքում ընկած է Նեման գետի հին անվանումը՝ Լեյտա կամ Լիետա, որոնց հիմքում տեսնում են լիտվերեն Lytus «հոսել» բառը: Ամենուր կարելի է տեսնել հնագույն սառցադաշտերի հետքեր՝ խոշոր գլաքարեր, կլորացած ժայռաբեկորներ, ծովային քարակարկառներ։ Գրեթե 100 կմ ձգվում է գեղեցիկ ծովափը՝ իր սպիտակին տվող մանրավազ լողափերով ու ավազաթմբերով։ Ցամաքի նեղ շերտը՝ Կուրշի ցամաքալեզվակը, որը նույնանուն ծոցը բաժանում է Բալթիկ ծովից, բնության մի եզակի անկյուն է։ Լիտվայի ամենամեծ գետը Նյամունասն (Նեման) է, որը թափվում է Բալթիկ ծովը։ Լիտվան գտնվում է այդ գետի միջին և ստորին հոսանքների ավազանում։ Բալթիկ ծովի հարևանությունն իր կնիքն է դրել երկրամասի կլիմայի վրա. այն բարեխառն անցումային է՝ ծովայինից ցամաքայինի։ Ծովի մոտիկությունը, արևմուտքից փչող տաք քամիները մեղմում են ձմռան սառնամանիքները։ Ամառն այստեղ հաճախ թխպոտ ու անձրևային է։Մի քանի խոսքով ներկայացնենք երկրի պատմությունը: 13-րդ դարի 1-ին կեսին կազմավորվել է ավատատիրական Լիտվական իշխանությունը, որն իր գոյության սկզբից պայքարի մեջ է մտել գերմանական ասպետական օրդենների հետ, որոնք ձգտում էին նվաճել մերձբալթյան հողերը։ Հաղթելով այդ օրդեններին՝ Լիտվական իշխանությունը մեծ վերելք ապրեց, բայց արդեն 1569 թվականին այն միավորվեց Լեհաստանի հետ՝ կազմելով Ռեչ Պոսպոլիտա միացյալ պետությունը։ Ավելի ուշ՝ 18-րդ դարի վերջին, այդ պետական միավորման քայքայումից հետո Լիտվայի մեծ մասը մտավ Ռուսական կայսրության մեջ։ Լիտվական նոր պետականության կազմավորումը տեղի ունեցավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, 1918 թվականի փետրվարին, օգտվելով ռուս-գերմանական հակամարտությունից, Լիտվան մի կարճ ժամանակ իրեն անկախ հռչակեց, սակայն արդեն 1940 թվականի հուլիսին սկսված Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պայմաններում կրկին կորցրեց պետական անկախությունը՝ դառնալով Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետույանների Միություն միութենական հանրապետություններից մեկը։ Իր նոր պետականությունը Լիտվան ձեռք բերեց արդեն մեր օրերում՝ 1990 թվականի փետրվարի 24-ին՝ համաժողովրդական հանրաքվեի միջոցով դուրս գալով փլուզվող Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետույանների Միություն միութենական հանրապետության կազմից։ Լիտվայի հիմնական բնակչությունը լիտվացիներն են։ Այստեղ ապրում են նաև ռուսներ, լեհեր, բելառուսներ, հրեաներ, հայեր և այլք։ Տնտեսությունը հարմարեցված է երկրի բնական պայմաններին:Մետաղաձուլության  բացակայության պատճառով և աշխատուժի բարձր որակավորման շնորհիվ այստեղ զարգացել են արդյունաբերության ոչ մետաղատար, այլ աշխատատար և գիտատար ճյուղերը, օրինակ՝ էլեկտրոնային, էլեկտրա և ռադիոտեխնիկական արդյունաբերությունը, հաշվողական տեխնիկայի արտադրությունը, սարքա և հաստոցաշինությունը։

Արդյունաբերության ավանդական ճյուղերից է փայտամշակումը. արտադրում են կահույք, ստվարաթուղթ, թուղթ և այլն։ Զարգացած են նաև նավաշինությունն ու քիմիական արդյունաբերությունը, արտադրվում են գործվածքներ, հագուստ, կոշիկ։Երկրում կան ինչպես պատմական,այնպես էլ հանգստի ու տեսարժան վայրեր:Ես ցանկանում եմ խոսել մի յուրահատուկ վայրի մասին,որտեղ այցելելով տեղափոխվեցի անմոռանալի ու պատմական ժամանակներ: Խոսքը Լիտվայի Կաունաս քաղաքում գտնվող 9-րդ ֆորտի (բերդ) մասին է: Եվ այսպիսով՝ XIX դարի վերջին Կովնո (այժմ ՝ Կաունաս) քաղաքի շուրջը, որը այդ ժամանակ մաս էր կազմում Ռուսաստանի կայսրության կազմում, որոշվեց ստեղծել հզոր ամրոց (1-ին դաս, ըստ այդ ժամանակվա համակարգի):

Շինարարությունը սկսվեց 1882-ին և շարունակաբար ընդհատվեց մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը: Կառուցվել են 9 ամրոցներ, մարտկոց, լունետ և այլ ամրություններ:Այսօր ցանկանում եմ ներկայացնել Կաունասի 9-րդ ֆորտի (բերդ) պատմությունը:Վիլնյուսից Կլայպեդա տանող ճանապարհին, անցնելով Կաունասը, բոլորը ուշադրություն են դարձնում հսկայական առևտրի կենտրոնի` Մեգային, բայց այստեղ առկա է  Հոլոքոստի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանը: Այն գտնվում է ճանապարհի  ձախ կողմում։ Ոչ ոք չի կարող նկատել«այստեղի պաշտպանական կառույցներն ,որոնք կոչվում են 9-րդ ֆորտ (բերդ): Բոլոր ամրոցներից այն լավագույնս պահպանված է: Ավաղ, այս 9-րդ ամրոցի անվտանգությունը սարսափելի ողբերգության պատճառով է: Մինչև 20-րդ դարի սկիզբը քաղաքը շրջապատված էր 8 ամրոցով և 9 պաշտպանական մարտկոցով: Անընդհատ բարելավելով ռազմական տեխնիկան և եվրոպական ռազմական տրամադրությունը ստիպեցին Ռուսական կայսրությանը նորոգել և ամրապնդել իր սահմանների ամենախոցելի վայրերից մեկը `Պրուսիայի հետ սահմանը, քանի որ մինչ այդ այդ ժամանակ քաղաքից ընդամենը 100 կմ հեռավորության վրա էր գտնվում: 1903-ին սկսվեց նոր, ավելի տեխնոլոգիական ամրոցի կառուցումը, որը ստացել է սերիան համարը – 9. ամրոցը նախատեսված էր քաղաքի ռազմավարական պաշտպանության համար հյուսիս-արևմուտքից:Այս տեղը պատահականորեն չի ընտրվել, այն ամենաբարձր կետն է Կաունաս շրջանի ամբողջ տարածքում: Կառույցի նախագծում ներգրավված էր ինժեներ-գեներալ Կոնստանտին Իվանովիչ Վելիչկոն: 1882-ին (հիմնադրման ճշգրիտ ամսաթվերը տարբեր են), Կաունասում սկսվեց 1-ին կարգի Ռուսաստանի կայսրության պաշտպանական կառույցի գրանշան կառուցումը Կամարների անցքերը էլեկտրագծերի մնացորդներն են, որոնք նախկինում բացօթյա էին:Ամրոցն էլեկտրաֆիկացվել էր, և ոչ պակաս կարևոր, այն հագեցած էր փոշու գազերի հեռացման համար օդափոխման համակարգով,որը համարվում էր այդ ժամանակների նորություն:Այստեղ այցելությունը սկսվում է թանգարանի շրջայցով: Շրջայցը սկսվում է ինչպես առկա, այնպես էլ կանխատեսված բերդերի գտնվելու վայրի քարտեզների ցուցադրումով:

Ամրոցի կառուցումը շարունակվեց մինչև 1913 թվականը: Այդ ժամանակների համար ամրոցը բավականին տեխնոլոգիական և ժամանակակից էր, բոլոր պաշտպանական պատերը պատրաստված էին բետոնից, ի տարբերություն նախորդների `աղյուսի, իսկ առաստաղների հաստությունը` մինչև 1.5-2.1 մ:

Բերդի մասերը միացված էին ստորգետնյա պատկերասրահներով:Տպավորություն է ստեղծվում,, թե  թափառում եք լքված շենքի շուրջը: Այստեղ առկա են ստորգետնյա պատկերասրահներ:Այստեղ կարող եք գտնել ինչպես Լիտվայի բնակիչների աքսորման մասին, այնպես էլ Երկրորդ աշխարհամարտի իրադարձությունների վերաբերյալ տվյալներ: 1914 թ.-ին Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբով բերդը գործնականում չմշակված էր, բայց 1915-ի ամռան վերջին ՝ ռուսական բանակի նահանջից հետո , անցավ գերմանական բանակի ձեռքը:Այստեղ առկա են մի քանի սողանցքեր, որտեղից դուք կարող եք ուսումնասիրել շրջակայքը: Սակայն հարկ է նշել այն հանգամանքն, որ նրանց աստիճաններն ժամանակի ընթացքում արդեն խաթարվել են: Առաջին համաշխարհային պատերազմի և 1924-ին Լիտվայի անկախությունից հետո որոշվեց ամրոցի տարածքում կազմակերպել աշխատանքային ճամբար:

1940-1941 թվականներին ընկած ժամանակահատվածում տարածքը անցնում է  Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի տիրապետմանը ՝ որպես աքսորման ճանապարհին գտնվող քաղբանտարկյալների ժամանակավոր գտնվելու վայր: Այս պահին Եվրոպան արդեն պատերազմի մեջ էր: Ինքնին հարուստ չէ ցուցանմուշներով, բայց ուղեցույցը փորձելու է ձեզ պատկերացնել այստեղ տեղի ունեցող իրադարձությունները:Ստորգետնյա սրահները (կատակոմբերը)  հարուստ չեն ցուցանմուշներով, բայց այստեղի մասին ուղեցույցը ձեզ կտրամադրի տվյալներ պատկերացում կազմելու  տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ:Եվ ահա, 1941-ի հոկտեմբերից բերդը արդեն գտնվում էր գերմանացիների ձեռքում, որոնք այն օգտագործում էին բնակիչներին գնդակահարելու համար, որոնցից ամենազանգվածայինը տեղի է ունեցել 1941-ի հոկտեմբերի 29-ին: Այս սարսափելի իրադարձությունից առաջ Գեստապոն ընտրեց մոտ 10 000 հրեաների, որոնց մեծ մասը թույլ մարդիկ էին, ծերեր և բազմանդամ ընտանիքներ:Ցուցադրությունը կարելի է դիտել նաև ինքնուրույն, իսկ ստորգետնյա հատվածի համար անհրաժեշտ է ուղեկցողի ծառայությունները: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո խորհրդային կառավարությունը մի քանի տարի օգտագործեց բերդը որպես բանտ: 50-ականներին դրանում գործում էին գյուղատնտեսական կազմակերպություններ, բայց արդեն 1958-ին սկսվեց թանգարանի հիմքը: Ի հիշատակ այդ, 1958 թվականի իրադարձությունների  ամրոցում ստեղծվեց թանգարան, որը, մի քանի անգամ ընդարձակվելով և վերակազմավորվելով, այսօր էլ գործում է: Բերդի այս ամբողջական «թանգարանացումը» երկակի հետևանքներ է ունենում: Մի կողմից, նա գտնվում է գերազանց վիճակում: Մյուս կողմից, շատ սենյակների մուտքը սահմանափակ է: Այսպիսով, օրինակ, կորցրած և զգեստապահարանային կոճղերում դուք կարող եք ձեռք բերել միայն կազմակերպված շրջագայության միջոցով: Առաջին ցուցահանդեսը բացվել է 1959-ին, իսկ 1960-ից ի վեր սկսվել են հետազոտություններ զանգվածային մահապատժի վայրերի և թաղման վայրերի վերաբերյալ, իսկ 2002 թվականից ի վեր թանգարանը ներառված է մշակութային հուշարձանների ցանկում: Այսպիսով՝ մինչ օրս բոլոր ամրոցները գոյատևել են, չնայած տարբեր աստիճանի:Ի հիշատակ այդ, 1958 թ. Ամրոցում ստեղծվեց թանգարան, որը, մի քանի անգամ ընդարձակվելով և վերակազմավորվելով, այսօր էլ գործում է: Բերդի այս ամբողջական «թևավորումը» երկակի հետևանքներ է ունենում: Մի կողմից, նա գտնվում է գերազանց վիճակում:

Մյուս կողմից, շատ սենյակների մուտքը սահմանափակ է: Հակահետևակային (արտաքին) պատը բետոնից է։ Հստակ տեսանելի է հզոր երկհարկանի  կիրճային (այսինքն ՝ թիկունքային) զորանոցը: Զորանոցի աջ կողմում գտնվում է հրետանային կապոներ, որը կցված է խճճվածքի կիրճի հատվածը խցանելու համար:Իրականում այն կոչվում է կիսամյակային, բայց սա, իմ կարծիքով, սխալ է. Դուք կարող եք նրանից կրակել ոչ միայն աջ, այլև ձախ ՝ զորանոցների պատի երկայնքով: Կիրճի զորանոցներ: Աջ կողմում գտնվում են կապիոնի բացերը (կեսը): Բարաքների պատին կան նաև սողանցքներ (որոնցից մի քանիսը տեղադրված են): Հարկ է ուշադրություն դարձրնել զորանոցների հատուկ ձևավորված պատերին `բոլորը նախատեսված են կրակ բացելու հարմարության համար:Փշալարերով ու կարմիր աղյուսով պատված պատերը, ինչպես նաև գագաթը ծեփելը համարվում է Լիտվայի Հանրապետության ժամանակակիցների բանտի ժառանգությունը: Ավելին, բերդի հետևում երևում է զանգվածային մահապատիժների զոհերի հիշատակը հավերժացնող հուշահամալիրը: Ձորի կիրճում կա թանգարան: Դրա մեծ մասը նվիրված է բերդի բանտային ճամբարին:Աջ կողմում առկա է կիսաավարտ կապիոներ, վերին ձախ հատվածում կամար , որը տանում է դեպի ամրոցի ստորգետնյա մասը: Որոշ կազեմատներում վերստեղծվել է պատմական տարբեր ժամանակաշրջանների բանտախցերի իրադրությունը:Առաջին հարկի միջանցքի աջ մասում գտնվում է ջրհորը:Զորանոցի երկրորդ հարկը գրեթե նման է առաջինի դասավորությանը:  Խոսենք կամարի սկզբնամասի մասին: Այստեղ  կա  մի երկաթյա դուռ, որի միջոցով, 1943 թվականի դեկտեմբերի 25-ին, սովետական ​​բանակի կապիտան Ի.Վեսելնիցկիի (Վասիլենկո) և Ա. Վիտելսոնի ղեկավարությամբ 64 ինքնասպանության բանտարկյալներ փախան:Ավաղ, այժմ այս դռնով  կարելի է անցնել միայն որպես հատուկ կազմակերպված էքսկուրսիայի դեպքում: Այժմ ներկայացնենք բերդը դրսից. Բանտային ցանկապատի վերևում կարող եք տեսնել զորանոցների պատի այն անցքերը, որոնց միջով պետք է արձակվեր խոռոչի այս հատվածը: Խոռոչում հակահարվածային վանդակ է:Այն ինքնին, անշուշտ, վերանորոգում է, բայց դրա հիմքը բնօրինակ է: Ձախ կողմի խոռոչի մասին: Հեռավոր անկյունում զգեստապահարանի միջքաղաքային անցքերն են:Հենց այստեղ էր, որ տեղի ունեցան հրեաների և ռազմագերիների զանգվածային մահապատիժներ, ինչի մասին վկայում է քաղաքային պատի <<Սև հուշատախտակը>>:Ձախ հարկի խոռոչ: Աջ կողմում ամրոցի լիսեռն է, մեկ դազգահի սողանի ներքևի ձախ մասում, երկտեղանոց (կենտրոնական) կոճղակի ​​3 սողաններ տեսանելի են հեռավորության վրա.. Ահա մի քանի խոսքով փորձեցի ներկայացնել Լիտվայի պատմության կարևորագույն հուշարձաններից մեկը՝ Կաունասի շրջանի 9-րդ ֆորտի բերդ պատմությունը:

No Comments Աշխարհի շուրջՀետաքրքիր

Դետյան ջրվեժ` Չինաստանի և Վիետնամի սահմանին

Դետյան ջրվեժ, որը Վիետնամում հայտնի է որպես Բանզյոկ ջրվեժ, չորրորդ ամենամեծ ջրվեժն է աշխարհում։ Գտնվում է երկու պետությունների՝ Չինաստանի և Վիետնամի սահմանում։ Ջրհեղեղի ժամանակ երկու կողմերի ջրվեժները միահոսում են։

Ճանապարհը, որն անցնում է ջրվեժի վերևով, տանում է մի քարի մոտ, որտեղ չինարենով ու ֆրանսերենով ամրագրված է Վիետնամի և Չինաստանի միջև սահմանը։ 1979 թվականին, չին–վիետնամական պատերազմի ժամանակ, վիետնամական սահմանին մոտ լինելու պատճառով, ջրվեժի մերձակայքը դարձել է չինական զորքերի տեղակայման հիմնական վայրերից մեկը։ Երկարատև վեճերի արդյունքում, 1999 թվականին այս վայրը սահմանազատվել է Չինաստանի և Վիետնամի միջև, իսկ առավել փոքր հարցերի շուրջ բանակցությունները տարվել են ընդհուպ մինչև 2009 թվականը։ Հին ժամանակներից ի վեր Հիունգի կիրճը բաժանում էր Չինաստանն ու Վիետնամը։

Վիետնամում ջրվեժը բաղկացած է երկու՝ գլխավոր և կողմնակի մասերից։

Դետյանն ամենախոշոր բնական ջրվեժն է Հարավարևելյան Ասիայում։ Հայտնի զբոսաշրջային վայր է։ Ջրվեժի ստորին հատվածներում կա մի մեծ լիճ, որի շուրջը տեղակայված են զբոսաշրջային ենթակառուցվածքով օբյեկտներ՝ դիտման հարթակներ, սրճարան և ռեստորաններ, հուշանվերների խանութներ և հյուրանոցներ, որոնց պատուհաններից երևում է ջրվեժը։ Զբոսաշրջիկներին առաջարկվում է բամբուկե լաստով նավարկել ջրվեժի ստորին հատվածներում։ Ջրվեժ այցելության համար առավել հաջող ժամանակը համարվում է նոյեմբերից ապրիլ ընկած ժամանակահատվածը, երբ ջրի մակարդակը առավելագույն է։

Ջրվեժի կողքին է գտնվում դժվարամատչելի Տունլին կիրճը, ուր կարելի է հասնել միայն հարևան կիրճից՝ քարայրի միջով։ Այն վերջերս է հայտնաբերել ժամանակակից հետազոտողների կողմից, ինչի շնորհիվ դրանում պահպանվել են վայրին բնորոշ բազմաթիվ էնդեմիկ կենդանիներ և բույսեր։ Նախկինում կիրճը ծառայել է որպես թաքստոց տեղական ավազակների համար։ Երբեմն ժայռերում հայտնաբերվում են դրանց թաքստոցները։

Ջրվեժի շուրջը գտնվում են բազմաթիվ այլ գրավիչ վայրեր՝ կանաչ անտառ, ծածկող լեռներ, Լեյպին քարե անտառը, ջրային քարերի անտառն ու կարստային քարայրներ։

 

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջՀետաքրքիր

Գունավոր, սիրո քաղաք Սիղնաղի. վիրտուալ ճամփորդություն

Պատմում է Միլենա Թորոսյանը՝

 

Նախագծի գրեթե ավարտին որոշեցի ես էլ մասնակցել և պատմել ձեզ սիրո գողտրիկ մի քաղաքի մասին: Ասեմ, որ մարտահրավեր ընդունել եմ բոլորիցդ՝ բոլորիդ հետ վիրտուալ ճամփորդելով:

Դե  ինչ, կարծում եմ շատերդ լսելով ՍԵՐ բառը՝ էլ ավելի շահագրգռվածությամբ կսկսեք կարդալ և ճամփորդել ինձ հետ՝ քանզի այս օրերին բոլորս մեկը մյուսի հանդեպ սիրով ու հոգատարությամբ է լցված:

Սովորաբար Ամանորը միշտ անց եմ կացրել Հայաստանում, բայց այս տարի որոշեցինք այն նշել ռոմանտիկ քաղաքներից մեկում՝ Սիղնաղիում, որը Եվրոպայի փոքրիկ անկյունն է Վրաստանի Կախեթի շրջանում: Քաղաքը հանգիստ է, խաղաղ, գունավոր, քիչ բնակիչներով: Այն նման է մեր Դիլիջանին: Քաղաքը յուրահատուկ է իր բնությամբ և ճարտարապետությամբ:

Այցելելով Սիղնաղի՝ կտեսնեք 18-րդ դարում կառուցված Սիղնաղիի բերդապարիսպները, որն ամենամեծն ու երկարներից է ողջ Վրաստանում (երկարությունը 4.5 կմ): Այս քաղաքում է գտնվում նաև Բոդբեյի մենաստանը, որտեղ գտնվում է Վրաստանի առաջին առաքյալ Սբ. Նինոյի գերեզմանը, Սբ. Ստեֆանի, Սբ. Գեորգի եկեղեցիները:

Քաղաքը այնքան փոքր է, որ նույնիսկ մեկ օրն էլ բավարար է բոլոր փողոցներով զբոսնելու և ծակ ու ծուկը տեսնելու համար: Ամենից շատ այնտեղ հաճելի է քայլել նեղ ու հետաքրքիր փողոցներով, որոնց յուրահատուկ կոլորիտը գերել էր ինձ: Այնտեղ չկան բարձրահարկ շենքեր, հյուրանոցներ, հիմնականում հյուրատներ են, իսկ տները կառուցված են հարմարավետ՝ առանց ավելորդ շքեղության և ճոխության, դրանք գունավոր են, դռներն ու դարպասները փայտից են և հիշեցնում են մեր Գյումրիի կամ Դիլիջանի ճարտարապետությունը:

Քաղաքի բնակիչների մեծամասնությունը զբաղվում է գինեգործությամբ, կարպետագործությամբ, թաղիքե տարբեր իրերի պատրաստմամբ և տուրիզմով: Եվրոպական շատ երկրներից մարդիկ գալիս են այստեղ և վայելում իրենց հանգիստը՝ համեղ գինի համտեսելով: Տեղի մեծահասակները հայերեն հասկանում են և կիստ-պռատ նաև խոսում՝ ինչն այնքան հաճելի է:

Սիղնաղիում կա մի արձան, որը  չգիտես ինչի մարդիկ ներկայացնում են որպես Դոն Կիխոտի արձան, բայց այն Սիղնաղիի բժիշկներից մեկի արձանն է, ով ավանակին նստած՝ շտապում է հիվանդի մոտ:

Իսկ հիմա տեղարժվենք դեպի Ամուսնությունների պալատ, որը գործում է 24 ժամյա ռեժիմով: Այստեղ են գալիս աշխարհի տարբեր երկրներից զույգեր, որոնց ամուսնությունը գրանցվում է հենց այստեղ, տրվում է նաև համապատասխան վկայական: Որոշել եմ, որ իմ ամուսնությունն էլ այս գեղեցիկ պալատում գրանցեմ: Եվ վերջապես, այս քաղաքում է ապրել և ստեղծագործել սիրահարված նկարիչ Նիկո Պիրոսմանին, ով իր սիրած կնոջ՝ ֆրանսիացի դերասանուհի Մարգարիտա դե Սևրին այնքան ծաղիկ է նվիրել, որ դրանք ծածկել են հյուրանոցի ամբողջ հրապարակը, որտեղ ապրել է դերասանուհին: Այդ սիրո մասին պատմում է ռուսական շոուբիզնեսի աստղ Ալլա Պուգաչովան իր Միլիոն ալ վարդեր երգով:

Նշեմ նաև նախագծին ուշ միանալու պատճառը. ուզում էի, որ իմ ներկայացրած գեղեցիկ սիրո պատմությունը ամփոփեր բոլոր պատմությունները և դառնար մի նոր սիրո պատմության սկիզբ բոլորիս համար:

Իսկական սիրահարների քաղաք… գնացե՛ք և վայելե՛ք ձեր սերը:

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Դեպի Արցախ․ վիրտուալ ճամփորդություն

Պատմում է Մանե Մանուկյանը՝

 

 

Ողջույն,ես Մանեն եմ: Սովորում եմ Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրում։ Ցավոք, ելնելով վերջին ամիսների դեպքերից, մենք չենք կարող հիմա ճամփորդել, և չգիտենք էլ երբ ամեն ինչ կհարթվի: Ես առաջարկում եմ միասին վիրտուալ ճամփորդել։ Ճիշտ է, Արցախը Հայաստանի մի մասն է կազմում, բայց շատերը չեն եղել այդ հրաշք երկրում․ եկեք հիմա տեղափոխվենք Արցախ:

 

Դե ինչ`գնացինք.
Շուշի-Շուշին հայերի համար շատ կարևոր քաղաք է: 1992 թվականի մայիսի 9-ին հայկական զինուժի կողմից ազատագրվել է նորաստեղծ Ադրբեջանի Հանրապետության գերիշխանությունից: Շուշին բաց թանգարան է ե​րկնքի տակ։

Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց Եկեղեցին` Շուշիի մայր տաճարն է: 2008 թ-ի հոկտեմբերի 16-ին Արցախի Հանրապետությունում տեղի ունեցավ «մեծ հարսանիք». 687 զույգից, 550-ը նշանվեցին Ղազանչեցոց եկեղեցում, իսկ մնացածը Գանձասարում:

Գանձասարը վանական համալիր է Արցախի Հանրապետությունում: Այն գտնվում է Մարտակերտի շրջանի Վանք գյուղի մոտակայքում: Գանձասարը Սեբաստացիների համար շատ սիրելի վայր է, քանի որ Սեբաստացիները մի քանի տարի ճամբարների են մասնակցել այնտեղ, հետո, ցավոք, այդ վայրը վերափոխվեց թանգարանի: Գանձասար վանքը շատ գեղեցիկ է, շրջապատված է հիանալի բնությամբ: Արցախյան ազատամարտի ժամանակ նաև  ռմբակոծել են վանքը, սակայն վանքը ամուր է գտնվել ու կանգուն մնացել:

Եվս մեկ շատ հետաքրքիր վայր, որը անպայման խորհուրդ եմ տալիս այցելել: Ժայռակերտ առյուծ-Առյուծի ժայռաքանդակը գտնվում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Վանք գյուղի Գանձասարի համալիրի տարածքում։ Առյուծի ժայռաքանդակի ստեղծման մտահղացումը եղել է 2006 թվականից։ Նկարիչ Արամ Ավագյանը առյուծի քանդակի վրա սկսել է աշխատել 2007 թվականից։ Այն կերտվել է Գանձասարի համալիրի «Ծովին քար» հյուրանոցին հարակից տարածքում:

Գնա՛ Արցախ․․․

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Հայաստանի զարմանահրաշ վայրերով. վիրտուալ ճամփորդություն

Պատմում է Ինգա Բաբայանը

 

Հայաստանը լի է չքնաղ վայրերով։ Այն հիացնում է իր զարմանահրաշ բնությամբ և հնագույն կառույցներով, որոնք պահպանվել են երկար դարեր շարունակ։

Հայաստանը ամեն տարի հյուրընկալում է հարյուր հազարավոր զբոսաշրջիկների, որոնք միշտ զարմանքի և հիացմունքի խոսքերով են հեռանում մեր երկրից։ Եվ դա զարմանալի չէ, քանզի Հայաստանը զբոսաշրջիկներին շատ բանով կարող է զարմացնել’ բնությամբ, հնուց պահպանված կառույցներով, մշակութային կոթողներով և ազգային խոհանոցով։

Հայաստանը լի է տեսարժան վայրերով։ Դրանցից մի մասը հայտնի են և բոլորի կողմից սիրված։ Սակայն Հայաստանում կան նաև շատ չքնաղ վայրեր, որոնք, ցավոք սրտի, անհայտ են մեծամասնության համար։

Շատերի համար անհայտ վայրերը իրոք հիասքանչ են և արժանի են ավելի մեծ ուշադրության։ Հենց այդպիսի վայրերից է կազմված մեր այսօրվա վիրտուալ ճանապարհորդությունը։

 

Քարերի սիմֆոնիա

Քարերի սիմֆոնիան ներկայանում է հսկա հնգանկյուն և վեցանկյուն բազալտե սյուներով (մոտ 50մ բարձրության), որոնք զարմանալի սիմետրիկության պատճառով ձեռագործ են թվում: Բնության կողմից կերտված, գետի վրա կախված այդ սյուների շարանը հիշեցնում է երաժշտական գործիք` «Բազալտե երգեհոն»: Կիրճով հոսում է Ազատ գետը, լրացնելով քարե շքեղությունը ջրի աղմուկով:

 

Թռչկանի ջրվեժ

Թռչկանի ջրվեժը հիացնում է բյուրեղյա մաքուր ջրով և այն շրջապատող գեղեցիկ բնությամբ։ Սա աշխարհում ամենաբարձր ջրվեժն է և միևնույն ժամանակ ամենացածրը, ուստի այն նաև խորհրդանշականորեն կոչվում է <<Հայկական Նիագարա>> ։ Այն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում և պահպանվող տարածքների ցանկում։

 

Տառերի պուրակ

Գտնվում է Արտաշավան գյուղում, Արագած լեռան արևելյան լանջին: Այն կառուցվել է 2005թ.-ին հայոց գրերի ստեղծման 1600 ամյակի առթիվ` հայտնի ճարտարապետ Ջիմ Թորոսյանի նախագծով: Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է հայոց այբուբենի 39 զարդաքանդակ տառերը:

 

Դենդրոպարկ

Դենդրոպարկում աշխարհի տարբեր բուսականության գոտիներում աճած շուրջ 500 տեսակի ծառատեսակներ ու թփուտներ կան: Անդրկովկասի ենթալպյան գոտում այս այգին առաջինն է, որտեղ բնական անտառը վերաձեւավորվել է անտառային այգու, եւ ուր հայտնվող ցանկացած մարդ իրեն զգում է դրախտում: 

 

Քարի լիճ

Քարի լիճ՝ Արագած լեռան լանջին գտնվող լճակ։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից 3207 մ է, հայելու մակերեսը 0,12 կմ: Բյուրականից Քարի լիճ երթևեկելի ճանապարհ կա: Լճի արևելյան ափին օդերևույթաբանական կայան է տեղակայված: Լիճը սովորաբար շրջապատված է ձնով, այդ պատճառով էլ ջուրը միշտ սառն է:

 

Սրանք Հայաստանի չքնաղ վայրերից մի քանիսն էին, և դեռ կան այսպիսի հիասքանչ բազմաթիվ այլ վայրեր, որոնք բացահայտված լինելու կարիք ունեն։

Հայաստանը գաղտնիքներով լի, զարմանահրաշ երկիր է, և շատ անգամ այն բացահայտված չէ նույնիսկ մեր՝  հայերիս համար։ Մենք պետք է գնահատենք մեր ունեցածը և հպարտանանք դրանով, քանզի մեր ունեցածը իսկական հարստություն է։

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Գեղատեսիլ բնություն, չքնաղ կլիմա, հյուրընկալ մարդիկ․ վիրտուալ ճամփորդություն

Պատմում է Աննա Մանուչարյանը

 

Հայաստանը փոքր տարածքով, բայց շատ խորն իմաստով մի երկիր է․ գեղատեսիլ բնություն, չքնաղ կլիմա, հյուրընկալ մարդիկ, մեծ, հայկական – ավանդական  ընտանիքներ: Այսպես կարելի է անթիվ բնութագրեր տալ մեր արևաշող ու հրաշագեղ երկրին։ Մենք բազում գողտրրիկ ու չքնաղ վայրեր ունենք, որոնցից մեկն էլ Տավուշի մարզի Վարագավան գյուղն է՝ շրջապատված հարուստ բուսականությամբ:

Գյուղին վերևից պահպանում է մի հրաշալի ճարտարապետական  կառույց ՝ Նոր Վարագավանք միջնադարյան վանքային համալիրը, որը հիմնադրել  է Դավիթ իշխանը:

Ճանապարհին անհնար է չգերվել առատ բուսականությամբ և գեղեցիկ անտառներով: Խորհուրդ եմ տալիս այցելել հատկապես գարնան ամիսներին՝ տեսնելու բնության հառնումը: Վստահ եմ՝ դուք մի պահ կկտրվեք իրականությունից:

Մինչ նշանակետին հասնելը կան բազում կանգառներ, որոնք ոչ պակաս գեղեցիկ են: Կարելի է զմայլվել Սևանա լճի անասելի շքեղությամբ, մի քանի լուսանկար կատարել քաղաք Դիլիջանում, օրինակ ՝ <<Միմինո>> ֆիլմին նվիրված արձանախմբի  մոտ,  և իհարկե շարունակել շրջայցը դեպի Իջևան:

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ
error: Նյութը ձեռք բերելու համար դիմեք հեղինակին