Բացահայտում ենք  Քրիստոնյա հայերի յուրահատուկ սրբատեղին

Պատմում է Գարիկ Ավետիսյանը՝

 

 

Հայաստանի Հանրապետության Արագածոտնի մարզը հիմնադրվել է 1996   թվականին: Պատմամշակութային առումով մարզը մի յուրօրինակ թանգարան է, ուր պահպանված են Հայաստանի պատմության գրեթե բոլոր շրջաններին բնորոշ պատմական հուշարձանները կամ նրանց վկայությունները։ Լավ պահպանված են կիկլոպյան ամրոցները, մ.թ.ա. 3-1-ին հազարամյակի բանակատեղիներ (Գեղարոտ), ուրարտական ամրոցներ (Հնաբերդ, Ծաղկահովիտ), Ագարակի, Ավանի, Քաղսիի, Փարպիի բազիլիկները (5-րդ դար) , Օհանավանքը (5-8-րդ դար), Շենիկի (5-7-րդ դար) , Մաստարայի (6-րդ դար) , Գառնա հովիտի (6-7րդ դար), Ներքին Սասնաշենի եկեղեցիները, Քրիստոփորի վանքը (7-րդ դար), Թեղենյաց վանքը (7-13-րդ դար) , Աշտարակի կամուրջը (17-րդ դար)։ Մինչեւ այժմ Աշտարակի տարածքում գործում է ուրարտական ժամանակների ջրանցքը, որը արդեն շուրջ 5000 տարի Քասախից ոռոգման ջուր է մատակարարում Աշտարակի այգիներին:

Աղձքում է գտվում Արշակունի արքաների տոհմական դամբարանը: Պաշտպանական ու պաշտամունքային կառույցների մնացորդներ կան Ամբերդում, Կոշում, Թալինում, Ապարանում եւ այլուր: Օշականում, Ամատունի իշխանների տոհմական կալվածքում, 5-րդ դարի եկեղեցում է ամփոփված հայոց գրերի ստեղծող սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի աճյունը: Մարզն աչքի է ընկնում բնակլիմայական պայմանների բազմազանությամբ:

Այսպիսով՝ բացահայտելով հերթական մարզը, այս անգամ որոշեցի ներկայացնել Արագածոտնի մարզում գտնվող Սուրբ Խաչը և Հույսի Խորանը: Հայաստանը 301 թվականին առաջինն ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն: Հայ ժողովուրդը որդեգրեց նոր վարդապետության գաղափարները և քրիստոնեական հավատքով նայեց աշխարհին՝ձևաորելով պատմամշակութային նոր ավանդույթներ, հոգևոր և աշխարհիկ նոր արժեքներ: Եվ քրիստոնեությունն առաջինն ընդունած հայ ժողովուրդը պետք է ունենար Սուրբ Խաչ  կոթող որպես հոգևոր գերագույն արժեք,որպես համայն հայության միակամ հավատքի խորհրդանիշ:

«Սուրբ Խաչի» ճարտարապետական ողջ կառուցվածքը խորհդանշում է քրիստոնեության եւ հայ ժողովրդի պատմական եւ հոգեւոր նշանակալից իրադարձությունները.Այսպիսով՝Ապարան տանող ճանապարհին, Հայության համար սիրված վայր դարձած ,,Տառ-Քարերի,, պուրակի մոտ գտնվող բլրին կառուցված և վեր է խոյանում 33 մետր բարձրությամբ երկաթե խաչով և բաց խորանով  սրբատեղին՝ Սուրբ խաչ-կոթողը եւ Հույսի խորանը:  

Սրա նախաձեռնությունը Նիգ Ապարան հայրենակցական միությանն է, ի դեմս նախագահ Աղվան Հովսեփյանի: Ճարտարապետն է Անդրանիկ Սարգսյանը: Սա նոր ու յուրահատուկ համալիր է:,, Նիգ-Ապարան,, հայրենակցական միության պատվավոր նախագահ Աղվան Հովսեփյանի խոսքով` փորձ է արվել միաձուլելու հոգեւորն ու աշխարհիկը: ,,Մի կողմից բաց խորանն է, որն անվանել ենք ,,Հույսի խորան,, եւ մյուս կողմից` բեմահարթակ հանդիսատեսի համար,,,- ասաց նա:

Հովսեփյանը նկատեց` մեր ժողովուրդը մշտապես հոգեւոր միջոցառումներից հետո եկեղեցուց դուրս խրախճանքներ, ուրախություններ է նշել, նույնը բերել, խտացրել են այստեղ: Խորանի հակառակ կողմում կա աշխարհիկ միջոցառումների համար նախատեսված հարթակ: Բաց խորանը եռագմբեթ է, իսկ ետնամասում կառուցված է աշխարհիկ միջոցառումների կազմակերպման համար նախատեսված 250 քմ մակերեսով սյունազարդ բեմահարթակ:

Սուրբ Խաչի ճարտարապետական ողջ կառուցվածքը խորհրդանշում է  քրիստոնեության եւ հայ ժողովրդի պատմական եւ հոգեւոր նշանակալից իրադարձությունները: Այն քառաթեւ է, յուրաքանչյուր թեւի տակ տեղակայված են չորս մատուռներ` մոմավառության սեղանիկներով: Հայ Առաքելական եկեղեցին հոկտեմբերի 20-ին նշում է չորս ավետարանիչների հիշատակի օրը: ,,Սուրբ Խաչ,,-ի բարձրությունը 33 մետր է` Հիսուս Քրիստոսի խաչելության տարիքի չափ: ,,Սուրբ Խաչ»-,, բաղկացած է 1711 մեծ ու փոքր մետաղական խաչերից, որոնք խորհրդանշում են Քրիստոնյա Հայաստանի տարիքը: Յուրաքանչյուր տարի այդ խաչերին կավելանա եւս մեկը: ,,Սուրբ Խաչ»-,, ունի նաեւ արտաքին լուսավորություն. Գիշերային ժամերին այն պատկերվում է որպես երկնքից կախված լուսավոր խաչ:

,,Լուսային հետաքրքիր էֆեկտներից բացի, տարբեր ուժգնությամբ քամիների շնորհիվ, «Սուրբ Խաչ»-ի կառուցումը հատուկ գլանաձեւ խողովակներով նույնպես յուրահատուկ իմաստ ունի, քանզի գլանաձեւ խողովակները  ձայնային էֆեկտներ արձակելու հնարավորություն ունեն եւ  տարբեր ուժգնության քամիների ժամանակ տարբեր ձայնային հնչերանգներ են արձակում, որը հիշեցնում է եկեղեցական երգեհոնային երաժշտություն՝ հնչեցնելով ձայնային համանվագներ, որոնք հիշեցնում են մեր հոգևոր երաժշտության ելևէջները:«Սուրբ Խաչ»-ը քառաթեւ է եւ յուրաքանչյուր թեւի տակ տեղակայված են 4 մատուռներ`մոմավառության սեղանիկներով, եւ Հայ Առաքելական սուրբ եկեղեցին հենց հոկտեմբերի 20-ին նշում է 4 Ավետարանիչների հիշատակի օրը: Հարկ է նշել այն հանգամանքն, որ այստեղ շինարարական աշխատանքների ընթացքում հայտնաբերվել է վաղնջական ժամանակների բնակատեղի:

Դեռևս պեղումները չեն ավարտվել, որոնց արդյունքում պարզվելու է, բնակատեղիի էթնիկ պատկանելիությունը:«Սուրբ Խաչ»-ը ունի նաեւ արտաքին լուսավորություն եւ գեղագիտական լուծումով այնպես է լուսավորությունը տեղադրված, որ գիշերային ժամերին Սուրբ Խաչը պատկերվում է որպես երկնքից կախված լուսավոր խաչ, ինչը  Արագած լեռան գագաթին սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի կանթեղի մարմնավորումն է: Բլրի ստորոտում կառուցված է «Հույսի  խորան», որը բացի հոգեւոր խորանից, ունի նաեւ աշխարհիկ միջոցառումների հարթակ, ծիսական միջոցառումներից հետո հանդիսություններ անցկացնելու, աշխարհիկ տոնախմբություններ կատարելու համար, նախատեսված բազմահազար հանդիսականի համար:

«Սուրբ Խաչ»-ը եւ «Հույսի  խորան»-ը տեղակայված են հայ ժողովրդի համար նվիրական Արարատ, Արագած եւ Արա լեռների եռանկյան մեջ:Բաց Խորանից մինչև ավտոճանապարհ և Տառքարերի պուրակ ձգվող դաշտը հնարավորություն է ընձեռում կազմակերպել ու անցկացնել իր ծավալներով և չափերով աննախադեպ բազմահազարանոց զանգվածային մշակութային միջոցառումներ, տոնախմբություններ,հավաքներ: Հուսանք, որ Սուրբ խաչը կդառնա ամբողջ հայության նոր հաղորդարանը՝ հույսի և լույսի հանգրվան:

 

Գարիկ Ավետիսյան

Լուսանկարները՝Գոհար Գրիգորյանի

 

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Տեղափոխվելով գիտության հեռավոր անցյալ՝ ներկայացնում ենք տառերի պուրակը

Պատմում է Գարիկ Ավետիսյանը

 

 Հայաստանի Հանրապետության Արագածոտնի մարզը հիմնադրվել է 1996    թվականին:

Պատմամշակութային առումով մարզը մի յուրօրինակ թանգարան է, ուր պահպանված են Հայաստանի պատմության գրեթե բոլոր շրջաններին բնորոշ պատմական հուշարձանները կամ նրանց վկայությունները։ Լավ պահպանված են կիկլոպյան ամրոցները, մ.թ.ա. 3-1-ին հազարամյակի բանակատեղիներ (Գեղարոտ), ուրարտական ամրոցներ (Հնաբերդ, Ծաղկահովիտ), Ագարակի, Ավանի, Քաղսիի, Փարպիի բազիլիկները (5-րդ դար) , Օհանավանքը (5-8-րդ դար), Շենիկի (5-7-րդ դար) , Մաստարայի (6-րդ դար) , Գառնա հովիտի (6-7րդ դար), Ներքին Սասնաշենի եկեղեցիները, Քրիստոփորի վանքը (7-րդ դար) , Թեղենյաց վանքը (7-13-րդ դար) , Աշտարակի կամուրջը (17-րդ դար)։ Մինչեւ այժմ Աշտարակի տարածքում գործում է ուրարտական ժամանակների ջրանցքը, որը արդեն շուրջ 5000 տարի Քասախից ոռոգման ջուր է մատակարարում Աշտարակի այգիներին:

Աղձքում է գտվում Արշակունի արքաների տոհմական դամբարանը: Պաշտպանական ու պաշտամունքային կառույցների մնացորդներ կան Ամբերդում, Կոշում, Թալինում, Ապարանում եւ այլուր: Օշականում, Ամատունի իշխանների տոհմական կալվածքում, 5-րդ դարի եկեղեցում է ամփոփված հայոց գրերի ստեղծող սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի աճյունը: Մարզն աչքի է ընկնում բնակլիմայական պայմանների բազմազանությամբ:

Այսպիսով՝ բացահայտելով հերթական մարզը, այս անգամ որոշեցի ներկայացնել Արագածոտնի մարզում գտնվող տառերի պուրակը: Սա մի յուրահատուկ վայր է՝ մեզ տեղափոխելով գիտության ու քաղաքակրթության հեռավոր անցյալ:

Հայոց այբուբենի հուշարձանը, հուշարձան է  Արագածոտնի մարզի  Արտաշավան գյուղում, Արագած լեռան արևելյան լանջին։ Քանդակագործական այս շքեղ աշխատանքը գտնվում է անմիջապես բաց երկնքի տակ և ներառում է 39 տառերի զարդաքանդակներ։ Համալիրի բոլոր տարրերը քանդակվել են տուֆից: Համալիրը կառուցվել է 2005 թվականին՝ հայոց գրերի ստեղծման 1600-ամյակի առթիվ։ Հուշարձանի ստեղծմանը մասնակցել են Հայաստանի տարբեր անկյուններից ժամանած մասնագետներ: Հուշարձանը զբոսաշրջիկների կողմից սիրված վայրերից է:

Գրեթե ամեն հայ այցելում է այս հրաշք հուշարձանը և պարտադիր լուսանկարվում է իր անվան առաջին տառով։Գաղափարի հեղինակն է Նիգ Ապարան հայրենակցական միության նախագահ Աղվան Հովսեփյանը,իսկ ճարտարապետն է Ֆրեդ Աֆրիկյանը:

Հուշարձանը կառուցվել է 2005 թվականին հայոց գրերի ստեղծման 1600-ամյակի առթիվ։Հուշարձանը ներառում է հայոց այբուբենի 39 տառերի զարդաքանդակները և հայ մեծերի հուշարձանները։«Գրիգոր Լուսավորիչ»,«Գրերի արարումը, 405»,«Մովսես Խորենացի»,«Մխիթար Գոշ, Դատաստանագիրք» (քանդակագործ՝ Սամվել Հակոբյան).«Անանիա Շիրակացի» (քանդակագործ՝ Արտուշ Պապոյան, 4 մ, տուֆ), Շիրակացու վեր բարձրացրած ձախ ձեռքում երկրագնդի և տիեզերքի սիմվոլն է, իսկ աջ ձեռքը դեպի ներքև է ուղղված։

Ըստ քանդակագործի՝ վերև և ներքև պարզած ձեռքերը երկնքի և երկրի հետ կապի խոսուն վկայություն են: «Խաչատուր Աբովյան», արձանի ներքևում քանդակված են Աբովյանի խոսքերը. «Շունչդ տուր, հոգիդ, բայց քո հայրենիք մի տար թշնամյաց»։«Թումանյանը և իր հերոսներից Գիքորը» (քանդակագործ՝ Սևո (Սարգիս Ղարիբյան)):Նշենք.որ Հայոց գրերը ստեղծվել են 405-406 թթ. և մինչ օրս օգտագործվում են հայոց լեզուն գրավոր ներկայացնելու համար։ Այն մշակվել է լեզվաբան և եկեղեցական առաջնորդ Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից, որպեսզի Աստվածաշունչը հասանելի դառնա հայերի համար և տարածվի Քրիստոնեությունը։ Մաշտոցյան այբուբենն ի սկզբանե բաղկացած էր 36 տառերից, որն ամբողջացվել է Միջին դարերում։

 

 

Գարիկ Ավետիսյան

Լուսանկարները՝ Գոհար Գրիգորյանի

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ
error: Նյութը ձեռք բերելու համար դիմեք հեղինակին