Բացահայտում ենք  Քրիստոնյա հայերի յուրահատուկ սրբատեղին

Պատմում է Գարիկ Ավետիսյանը՝

 

 

Հայաստանի Հանրապետության Արագածոտնի մարզը հիմնադրվել է 1996   թվականին: Պատմամշակութային առումով մարզը մի յուրօրինակ թանգարան է, ուր պահպանված են Հայաստանի պատմության գրեթե բոլոր շրջաններին բնորոշ պատմական հուշարձանները կամ նրանց վկայությունները։ Լավ պահպանված են կիկլոպյան ամրոցները, մ.թ.ա. 3-1-ին հազարամյակի բանակատեղիներ (Գեղարոտ), ուրարտական ամրոցներ (Հնաբերդ, Ծաղկահովիտ), Ագարակի, Ավանի, Քաղսիի, Փարպիի բազիլիկները (5-րդ դար) , Օհանավանքը (5-8-րդ դար), Շենիկի (5-7-րդ դար) , Մաստարայի (6-րդ դար) , Գառնա հովիտի (6-7րդ դար), Ներքին Սասնաշենի եկեղեցիները, Քրիստոփորի վանքը (7-րդ դար), Թեղենյաց վանքը (7-13-րդ դար) , Աշտարակի կամուրջը (17-րդ դար)։ Մինչեւ այժմ Աշտարակի տարածքում գործում է ուրարտական ժամանակների ջրանցքը, որը արդեն շուրջ 5000 տարի Քասախից ոռոգման ջուր է մատակարարում Աշտարակի այգիներին:

Աղձքում է գտվում Արշակունի արքաների տոհմական դամբարանը: Պաշտպանական ու պաշտամունքային կառույցների մնացորդներ կան Ամբերդում, Կոշում, Թալինում, Ապարանում եւ այլուր: Օշականում, Ամատունի իշխանների տոհմական կալվածքում, 5-րդ դարի եկեղեցում է ամփոփված հայոց գրերի ստեղծող սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի աճյունը: Մարզն աչքի է ընկնում բնակլիմայական պայմանների բազմազանությամբ:

Այսպիսով՝ բացահայտելով հերթական մարզը, այս անգամ որոշեցի ներկայացնել Արագածոտնի մարզում գտնվող Սուրբ Խաչը և Հույսի Խորանը: Հայաստանը 301 թվականին առաջինն ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն: Հայ ժողովուրդը որդեգրեց նոր վարդապետության գաղափարները և քրիստոնեական հավատքով նայեց աշխարհին՝ձևաորելով պատմամշակութային նոր ավանդույթներ, հոգևոր և աշխարհիկ նոր արժեքներ: Եվ քրիստոնեությունն առաջինն ընդունած հայ ժողովուրդը պետք է ունենար Սուրբ Խաչ  կոթող որպես հոգևոր գերագույն արժեք,որպես համայն հայության միակամ հավատքի խորհրդանիշ:

«Սուրբ Խաչի» ճարտարապետական ողջ կառուցվածքը խորհդանշում է քրիստոնեության եւ հայ ժողովրդի պատմական եւ հոգեւոր նշանակալից իրադարձությունները.Այսպիսով՝Ապարան տանող ճանապարհին, Հայության համար սիրված վայր դարձած ,,Տառ-Քարերի,, պուրակի մոտ գտնվող բլրին կառուցված և վեր է խոյանում 33 մետր բարձրությամբ երկաթե խաչով և բաց խորանով  սրբատեղին՝ Սուրբ խաչ-կոթողը եւ Հույսի խորանը:  

Սրա նախաձեռնությունը Նիգ Ապարան հայրենակցական միությանն է, ի դեմս նախագահ Աղվան Հովսեփյանի: Ճարտարապետն է Անդրանիկ Սարգսյանը: Սա նոր ու յուրահատուկ համալիր է:,, Նիգ-Ապարան,, հայրենակցական միության պատվավոր նախագահ Աղվան Հովսեփյանի խոսքով` փորձ է արվել միաձուլելու հոգեւորն ու աշխարհիկը: ,,Մի կողմից բաց խորանն է, որն անվանել ենք ,,Հույսի խորան,, եւ մյուս կողմից` բեմահարթակ հանդիսատեսի համար,,,- ասաց նա:

Հովսեփյանը նկատեց` մեր ժողովուրդը մշտապես հոգեւոր միջոցառումներից հետո եկեղեցուց դուրս խրախճանքներ, ուրախություններ է նշել, նույնը բերել, խտացրել են այստեղ: Խորանի հակառակ կողմում կա աշխարհիկ միջոցառումների համար նախատեսված հարթակ: Բաց խորանը եռագմբեթ է, իսկ ետնամասում կառուցված է աշխարհիկ միջոցառումների կազմակերպման համար նախատեսված 250 քմ մակերեսով սյունազարդ բեմահարթակ:

Սուրբ Խաչի ճարտարապետական ողջ կառուցվածքը խորհրդանշում է  քրիստոնեության եւ հայ ժողովրդի պատմական եւ հոգեւոր նշանակալից իրադարձությունները: Այն քառաթեւ է, յուրաքանչյուր թեւի տակ տեղակայված են չորս մատուռներ` մոմավառության սեղանիկներով: Հայ Առաքելական եկեղեցին հոկտեմբերի 20-ին նշում է չորս ավետարանիչների հիշատակի օրը: ,,Սուրբ Խաչ,,-ի բարձրությունը 33 մետր է` Հիսուս Քրիստոսի խաչելության տարիքի չափ: ,,Սուրբ Խաչ»-,, բաղկացած է 1711 մեծ ու փոքր մետաղական խաչերից, որոնք խորհրդանշում են Քրիստոնյա Հայաստանի տարիքը: Յուրաքանչյուր տարի այդ խաչերին կավելանա եւս մեկը: ,,Սուրբ Խաչ»-,, ունի նաեւ արտաքին լուսավորություն. Գիշերային ժամերին այն պատկերվում է որպես երկնքից կախված լուսավոր խաչ:

,,Լուսային հետաքրքիր էֆեկտներից բացի, տարբեր ուժգնությամբ քամիների շնորհիվ, «Սուրբ Խաչ»-ի կառուցումը հատուկ գլանաձեւ խողովակներով նույնպես յուրահատուկ իմաստ ունի, քանզի գլանաձեւ խողովակները  ձայնային էֆեկտներ արձակելու հնարավորություն ունեն եւ  տարբեր ուժգնության քամիների ժամանակ տարբեր ձայնային հնչերանգներ են արձակում, որը հիշեցնում է եկեղեցական երգեհոնային երաժշտություն՝ հնչեցնելով ձայնային համանվագներ, որոնք հիշեցնում են մեր հոգևոր երաժշտության ելևէջները:«Սուրբ Խաչ»-ը քառաթեւ է եւ յուրաքանչյուր թեւի տակ տեղակայված են 4 մատուռներ`մոմավառության սեղանիկներով, եւ Հայ Առաքելական սուրբ եկեղեցին հենց հոկտեմբերի 20-ին նշում է 4 Ավետարանիչների հիշատակի օրը: Հարկ է նշել այն հանգամանքն, որ այստեղ շինարարական աշխատանքների ընթացքում հայտնաբերվել է վաղնջական ժամանակների բնակատեղի:

Դեռևս պեղումները չեն ավարտվել, որոնց արդյունքում պարզվելու է, բնակատեղիի էթնիկ պատկանելիությունը:«Սուրբ Խաչ»-ը ունի նաեւ արտաքին լուսավորություն եւ գեղագիտական լուծումով այնպես է լուսավորությունը տեղադրված, որ գիշերային ժամերին Սուրբ Խաչը պատկերվում է որպես երկնքից կախված լուսավոր խաչ, ինչը  Արագած լեռան գագաթին սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի կանթեղի մարմնավորումն է: Բլրի ստորոտում կառուցված է «Հույսի  խորան», որը բացի հոգեւոր խորանից, ունի նաեւ աշխարհիկ միջոցառումների հարթակ, ծիսական միջոցառումներից հետո հանդիսություններ անցկացնելու, աշխարհիկ տոնախմբություններ կատարելու համար, նախատեսված բազմահազար հանդիսականի համար:

«Սուրբ Խաչ»-ը եւ «Հույսի  խորան»-ը տեղակայված են հայ ժողովրդի համար նվիրական Արարատ, Արագած եւ Արա լեռների եռանկյան մեջ:Բաց Խորանից մինչև ավտոճանապարհ և Տառքարերի պուրակ ձգվող դաշտը հնարավորություն է ընձեռում կազմակերպել ու անցկացնել իր ծավալներով և չափերով աննախադեպ բազմահազարանոց զանգվածային մշակութային միջոցառումներ, տոնախմբություններ,հավաքներ: Հուսանք, որ Սուրբ խաչը կդառնա ամբողջ հայության նոր հաղորդարանը՝ հույսի և լույսի հանգրվան:

 

Գարիկ Ավետիսյան

Լուսանկարները՝Գոհար Գրիգորյանի

 

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Տեղափոխվելով գիտության հեռավոր անցյալ՝ ներկայացնում ենք տառերի պուրակը

Պատմում է Գարիկ Ավետիսյանը

 

 Հայաստանի Հանրապետության Արագածոտնի մարզը հիմնադրվել է 1996    թվականին:

Պատմամշակութային առումով մարզը մի յուրօրինակ թանգարան է, ուր պահպանված են Հայաստանի պատմության գրեթե բոլոր շրջաններին բնորոշ պատմական հուշարձանները կամ նրանց վկայությունները։ Լավ պահպանված են կիկլոպյան ամրոցները, մ.թ.ա. 3-1-ին հազարամյակի բանակատեղիներ (Գեղարոտ), ուրարտական ամրոցներ (Հնաբերդ, Ծաղկահովիտ), Ագարակի, Ավանի, Քաղսիի, Փարպիի բազիլիկները (5-րդ դար) , Օհանավանքը (5-8-րդ դար), Շենիկի (5-7-րդ դար) , Մաստարայի (6-րդ դար) , Գառնա հովիտի (6-7րդ դար), Ներքին Սասնաշենի եկեղեցիները, Քրիստոփորի վանքը (7-րդ դար) , Թեղենյաց վանքը (7-13-րդ դար) , Աշտարակի կամուրջը (17-րդ դար)։ Մինչեւ այժմ Աշտարակի տարածքում գործում է ուրարտական ժամանակների ջրանցքը, որը արդեն շուրջ 5000 տարի Քասախից ոռոգման ջուր է մատակարարում Աշտարակի այգիներին:

Աղձքում է գտվում Արշակունի արքաների տոհմական դամբարանը: Պաշտպանական ու պաշտամունքային կառույցների մնացորդներ կան Ամբերդում, Կոշում, Թալինում, Ապարանում եւ այլուր: Օշականում, Ամատունի իշխանների տոհմական կալվածքում, 5-րդ դարի եկեղեցում է ամփոփված հայոց գրերի ստեղծող սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի աճյունը: Մարզն աչքի է ընկնում բնակլիմայական պայմանների բազմազանությամբ:

Այսպիսով՝ բացահայտելով հերթական մարզը, այս անգամ որոշեցի ներկայացնել Արագածոտնի մարզում գտնվող տառերի պուրակը: Սա մի յուրահատուկ վայր է՝ մեզ տեղափոխելով գիտության ու քաղաքակրթության հեռավոր անցյալ:

Հայոց այբուբենի հուշարձանը, հուշարձան է  Արագածոտնի մարզի  Արտաշավան գյուղում, Արագած լեռան արևելյան լանջին։ Քանդակագործական այս շքեղ աշխատանքը գտնվում է անմիջապես բաց երկնքի տակ և ներառում է 39 տառերի զարդաքանդակներ։ Համալիրի բոլոր տարրերը քանդակվել են տուֆից: Համալիրը կառուցվել է 2005 թվականին՝ հայոց գրերի ստեղծման 1600-ամյակի առթիվ։ Հուշարձանի ստեղծմանը մասնակցել են Հայաստանի տարբեր անկյուններից ժամանած մասնագետներ: Հուշարձանը զբոսաշրջիկների կողմից սիրված վայրերից է:

Գրեթե ամեն հայ այցելում է այս հրաշք հուշարձանը և պարտադիր լուսանկարվում է իր անվան առաջին տառով։Գաղափարի հեղինակն է Նիգ Ապարան հայրենակցական միության նախագահ Աղվան Հովսեփյանը,իսկ ճարտարապետն է Ֆրեդ Աֆրիկյանը:

Հուշարձանը կառուցվել է 2005 թվականին հայոց գրերի ստեղծման 1600-ամյակի առթիվ։Հուշարձանը ներառում է հայոց այբուբենի 39 տառերի զարդաքանդակները և հայ մեծերի հուշարձանները։«Գրիգոր Լուսավորիչ»,«Գրերի արարումը, 405»,«Մովսես Խորենացի»,«Մխիթար Գոշ, Դատաստանագիրք» (քանդակագործ՝ Սամվել Հակոբյան).«Անանիա Շիրակացի» (քանդակագործ՝ Արտուշ Պապոյան, 4 մ, տուֆ), Շիրակացու վեր բարձրացրած ձախ ձեռքում երկրագնդի և տիեզերքի սիմվոլն է, իսկ աջ ձեռքը դեպի ներքև է ուղղված։

Ըստ քանդակագործի՝ վերև և ներքև պարզած ձեռքերը երկնքի և երկրի հետ կապի խոսուն վկայություն են: «Խաչատուր Աբովյան», արձանի ներքևում քանդակված են Աբովյանի խոսքերը. «Շունչդ տուր, հոգիդ, բայց քո հայրենիք մի տար թշնամյաց»։«Թումանյանը և իր հերոսներից Գիքորը» (քանդակագործ՝ Սևո (Սարգիս Ղարիբյան)):Նշենք.որ Հայոց գրերը ստեղծվել են 405-406 թթ. և մինչ օրս օգտագործվում են հայոց լեզուն գրավոր ներկայացնելու համար։ Այն մշակվել է լեզվաբան և եկեղեցական առաջնորդ Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից, որպեսզի Աստվածաշունչը հասանելի դառնա հայերի համար և տարածվի Քրիստոնեությունը։ Մաշտոցյան այբուբենն ի սկզբանե բաղկացած էր 36 տառերից, որն ամբողջացվել է Միջին դարերում։

 

 

Գարիկ Ավետիսյան

Լուսանկարները՝ Գոհար Գրիգորյանի

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Արմաղան լեռը՝ որպես մեկօրյա բարձունքի հաղթահարման, քայլարշավի ուղղություն

Պատմում է Մարթա Ասատրյանը

 

Հաշվի առնելով այն փաստը, որ գարնանային գիշերահավասարից հետո ցերեկները երկարում են, կարելի է այսպիսի երթուղիներ մշակել:

 

Այսպիսով, մենք շարժվել ենք 08:30 ին Բաբաջանյան պողոտայից:

 

09:50-ին արդեն Հայրիվանքում էինք: Այստեղ նախատեսվածից երկար մնացինք՝ մոտ մեկ ժամ (նախաճաշ, շրջայց վանքում, լուսանկարներ):

 

11:30` Մադինա գյուղ: Տեղանքի ուսումնասիրում, քայլք դեպի ստորոտ: Լեռը Մադինայից բարձրանալու համար հարկավոր է գնալ մինչև գյուղի վերջը: Մեքենայի ճանապարհը, որը անընդհատ աջ է տանում, ուղեկցում է մինչև գագաթ:

 

11:50` վերելքի մեկնարկ: Սարը բարձրանալու երկու ճանապարհ կա.

 

  • կոնի թեք լանջով, որը բավականին դժվար է, բայց ավելի կարճ
  • մեքենայի ճանապարհով. ուղիղ ճանապարհ է՝ մարգագետիններով, քայքի համար մատչելի

Վերելքը տևեց 3 ժամ: Ընթացքում նստոտել ենք, հանգստացել, զուցել, նկարվել:

 

15:05 արդեն գագաթին էինք: Մեկ ժամի չափ նստել ենք, հիացել տեսարանով, զրուցել:

 

18:10՝ ստորոտին ենք: Իջել ենք նույն ճանապարհով, առանց շեղվելու, թեքվելու: Ճանապարհը շատ լավ ուղեկցում է ու կորելու հավանականությունը շատ քիչ է:

 

Մոտ կես ժամ Սևանի ափին ենք անց կացրել, ընթրել:

 

20:30՝  Երևանում ենք:

 

Շուրջ 12 ժամ տևողությամբ բարձունքի հաղթահարում, քայլարշավ: Մայիսին ամբողջ բնաշխարհը ծաղկման մեջ է, շուրջբոլորը կանաչ, ձնաբծերի հետքերի մոտ հանդիպում էին ձնծաղիկները: Մի քանի տեղ հանդիպեցինք նաև բանջար հավաքող կանանց: Դեղաբույսերի մասնագետների համար էլ ողջ ճանապարհը ուսումնական է:

 

Հայրենագիտություն

 

  • Սևանա լիճ
  • Հայրիվանք
  • Արգիճի գետ
  • Արմաղան գագաթ, խառնարանային լիճ
  • Մադինա գյուղ

Հայրիվանքից դեպի Մադինա գյուղ գնացող ճանապարհին կա բենզալցակայան, որտեղ կարելի է օգտվել սանհանգույցից: Ճանապարհի այլ հատվածներում սանհանգույց չկա:

 

Այսքանը՝ որպես ուղեցույց:

 

 

No Comments Հետաքրքիր

Ֆոտոշարքով դեպի Ջրվեժի արգելոց

Ֆոտոշարքով դեպի Ջրվեժի արգելոց

« 1 of 2 »
No Comments ՀետաքրքիրՃամփորդական օրագիր

Հայաստանի զարմանահրաշ վայրերով. վիրտուալ ճամփորդություն

Պատմում է Ինգա Բաբայանը

 

Հայաստանը լի է չքնաղ վայրերով։ Այն հիացնում է իր զարմանահրաշ բնությամբ և հնագույն կառույցներով, որոնք պահպանվել են երկար դարեր շարունակ։

Հայաստանը ամեն տարի հյուրընկալում է հարյուր հազարավոր զբոսաշրջիկների, որոնք միշտ զարմանքի և հիացմունքի խոսքերով են հեռանում մեր երկրից։ Եվ դա զարմանալի չէ, քանզի Հայաստանը զբոսաշրջիկներին շատ բանով կարող է զարմացնել’ բնությամբ, հնուց պահպանված կառույցներով, մշակութային կոթողներով և ազգային խոհանոցով։

Հայաստանը լի է տեսարժան վայրերով։ Դրանցից մի մասը հայտնի են և բոլորի կողմից սիրված։ Սակայն Հայաստանում կան նաև շատ չքնաղ վայրեր, որոնք, ցավոք սրտի, անհայտ են մեծամասնության համար։

Շատերի համար անհայտ վայրերը իրոք հիասքանչ են և արժանի են ավելի մեծ ուշադրության։ Հենց այդպիսի վայրերից է կազմված մեր այսօրվա վիրտուալ ճանապարհորդությունը։

 

Քարերի սիմֆոնիա

Քարերի սիմֆոնիան ներկայանում է հսկա հնգանկյուն և վեցանկյուն բազալտե սյուներով (մոտ 50մ բարձրության), որոնք զարմանալի սիմետրիկության պատճառով ձեռագործ են թվում: Բնության կողմից կերտված, գետի վրա կախված այդ սյուների շարանը հիշեցնում է երաժշտական գործիք` «Բազալտե երգեհոն»: Կիրճով հոսում է Ազատ գետը, լրացնելով քարե շքեղությունը ջրի աղմուկով:

 

Թռչկանի ջրվեժ

Թռչկանի ջրվեժը հիացնում է բյուրեղյա մաքուր ջրով և այն շրջապատող գեղեցիկ բնությամբ։ Սա աշխարհում ամենաբարձր ջրվեժն է և միևնույն ժամանակ ամենացածրը, ուստի այն նաև խորհրդանշականորեն կոչվում է <<Հայկական Նիագարա>> ։ Այն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում և պահպանվող տարածքների ցանկում։

 

Տառերի պուրակ

Գտնվում է Արտաշավան գյուղում, Արագած լեռան արևելյան լանջին: Այն կառուցվել է 2005թ.-ին հայոց գրերի ստեղծման 1600 ամյակի առթիվ` հայտնի ճարտարապետ Ջիմ Թորոսյանի նախագծով: Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է հայոց այբուբենի 39 զարդաքանդակ տառերը:

 

Դենդրոպարկ

Դենդրոպարկում աշխարհի տարբեր բուսականության գոտիներում աճած շուրջ 500 տեսակի ծառատեսակներ ու թփուտներ կան: Անդրկովկասի ենթալպյան գոտում այս այգին առաջինն է, որտեղ բնական անտառը վերաձեւավորվել է անտառային այգու, եւ ուր հայտնվող ցանկացած մարդ իրեն զգում է դրախտում: 

 

Քարի լիճ

Քարի լիճ՝ Արագած լեռան լանջին գտնվող լճակ։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից 3207 մ է, հայելու մակերեսը 0,12 կմ: Բյուրականից Քարի լիճ երթևեկելի ճանապարհ կա: Լճի արևելյան ափին օդերևույթաբանական կայան է տեղակայված: Լիճը սովորաբար շրջապատված է ձնով, այդ պատճառով էլ ջուրը միշտ սառն է:

 

Սրանք Հայաստանի չքնաղ վայրերից մի քանիսն էին, և դեռ կան այսպիսի հիասքանչ բազմաթիվ այլ վայրեր, որոնք բացահայտված լինելու կարիք ունեն։

Հայաստանը գաղտնիքներով լի, զարմանահրաշ երկիր է, և շատ անգամ այն բացահայտված չէ նույնիսկ մեր՝  հայերիս համար։ Մենք պետք է գնահատենք մեր ունեցածը և հպարտանանք դրանով, քանզի մեր ունեցածը իսկական հարստություն է։

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Գեղատեսիլ բնություն, չքնաղ կլիմա, հյուրընկալ մարդիկ․ վիրտուալ ճամփորդություն

Պատմում է Աննա Մանուչարյանը

 

Հայաստանը փոքր տարածքով, բայց շատ խորն իմաստով մի երկիր է․ գեղատեսիլ բնություն, չքնաղ կլիմա, հյուրընկալ մարդիկ, մեծ, հայկական – ավանդական  ընտանիքներ: Այսպես կարելի է անթիվ բնութագրեր տալ մեր արևաշող ու հրաշագեղ երկրին։ Մենք բազում գողտրրիկ ու չքնաղ վայրեր ունենք, որոնցից մեկն էլ Տավուշի մարզի Վարագավան գյուղն է՝ շրջապատված հարուստ բուսականությամբ:

Գյուղին վերևից պահպանում է մի հրաշալի ճարտարապետական  կառույց ՝ Նոր Վարագավանք միջնադարյան վանքային համալիրը, որը հիմնադրել  է Դավիթ իշխանը:

Ճանապարհին անհնար է չգերվել առատ բուսականությամբ և գեղեցիկ անտառներով: Խորհուրդ եմ տալիս այցելել հատկապես գարնան ամիսներին՝ տեսնելու բնության հառնումը: Վստահ եմ՝ դուք մի պահ կկտրվեք իրականությունից:

Մինչ նշանակետին հասնելը կան բազում կանգառներ, որոնք ոչ պակաս գեղեցիկ են: Կարելի է զմայլվել Սևանա լճի անասելի շքեղությամբ, մի քանի լուսանկար կատարել քաղաք Դիլիջանում, օրինակ ՝ <<Միմինո>> ֆիլմին նվիրված արձանախմբի  մոտ,  և իհարկե շարունակել շրջայցը դեպի Իջևան:

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Գնա՞նք Թռչկանի ջրվեժ․ վիրտուալ ճամփորդություն

Պատմում է Եվա Բերբերյանը

 

Ուզում եմ ձեզ ներկայացնել Հայաստանի ամենահայտնի ու սիրված մարզերից երկուսի ՝ Լոռիի ու Շիրակի սարերի մեջ թաքնված, Չիչխան գետի վրա գտնվող, հորդ ու աղմկոտ Թռչկանի ջրվեժը, որ գերել ու ամեն տարի կանչում է իր մոտ: Այդ փաստից կարող ենք եզրակացնել, որ հոգնեցնող չէ ու ամեն անգամ ճանապարհին նոր զգացողություններ են արթնանում, կարծես առաջին անգամ տեսնելիս լինես: Ճանապարհը՝ ջրվեժին հասնելու համար բարդություններ ու էքստրիմ սիրող մարդկանց համար է՝ բեռնատար, բարձր սարեր, նեղ ճանապարհ, որով անցնելիս քեզ թվում է շուռ կգաս ծառերի մեջ: Ամեն բլուրն անցնելուց հետո բացվող մի նոր հրաշք տեսարան: Սարերի սառը ջուրը կարող ես վայելել ճանապարհը կիսող աղբյուրից: Իջնում ես բեռնատարից, քեզ թվում է ջրվեժը չքացավ, անցնում ես ջրերի միջով, բարձր սարերի տակ կանգնած զգում ես, թե ինչքան փոքր ես դու աշխարհի վրա, սկսում ես լսել ջրվեժի գոռացող ձայնը ու փարթամ ծառերի ճյուղերի արանքից քեզ են հասնում ջրի կաթիլները: Բարձրանում ես քարերի վրա ու սկսում կանգնեցնել ժամանակը՝ լուսանկարելով դիմացդ վազող ջրերը: Դժվար թե նկարների մեջ տեսնեք այն ինչ իրականում է, բայց իմ լուսանկարներում հնարավորինս այնպես եմ մատուցում, որ զգաք այն, ինչ կտեսնեիք ձեր աչքերով, կլսեիք ականջով: Ջրվեժի բարձր ձայնը ստիպում է միմյանց լսելու համար ձայնը բարձրացնել:

Եթե ոգեշնչվեք ու որոշեք գնալ, ուրեմն հետևեք խորհուրդներիս.

  • ձեզ հետ ունեցեք սրբիչ ու հողաթափեր՝ ջրերի միջով անցնելու ու ջրվեժին մոտ գնալու համար
  • ձեր հետ տարած սնունդը վայելելուց հետո, չմոռանաք հավաքել մնացորդներն ու աղբը վերցնել
  • հարմար կոշիկներ, արևապաշտպան գլխարկ, անձևանոց. եղանակն անկանխատեսելի է

Իսկ ինչպե՞ս գնալ, կհարցնեք, սիրով պատմեմ:

Երթուղին դեպի Թռչկան՝

  • Երևան-Ապարան-Սպիտակ- Շիրակամուտ գյուղ: Այդտեղից էլ գյուղի բնակիչները բեռնատարով, կամ այլ մենքենայով կուղեկցեն ձեզ դեպի Թռչկանի ջրվեժ:

Ճանապարհին առաջին կանգառն անում ենք Ապարանում, օգտվում ենք Գնթունիկի համեղ ուտեսներից ու առաջ շարժվում: Սպիտակ քաղաքով ենք անցնում, հետո ճանապարհի երկու կողմում տեսնում եք կարտոֆիլի, կաղամբի դաշտեր, այդտեղ աշխատող մարդկանց:
Դե իսկ Շիրակամուտ անունը հեշտությամբ կարող եք բացատրել.սիրուն գյուղ է այգիներով, կոկիկ, ներկված դարպաստներով տներով:

 

Ինչու՞ հենց Թռչկանը՝

  • այն հեռու է իրական աշխարհից
  • բնական հուշարձան է, կուսական,աննկարագրելի սիրուն
  • Թռչկանի մոտ հասկանում ես, որ մարդը բնության հետ ներդաշնակ պետք է ապրի

Բնությունը շռայլորեն մեզ է բաշխել իր գեղեցկությունը, մենք էլ պետք է պահպանենք ու խնամենք այն:

 

Գնացե՛ք Թռչկան:

 

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Հայաստանի գանձը՝ Տավուշ

Պատմում է Դիանա Հովհաննիսյանը

 

Այս օրերին, երբ բոլորս տանն ենք ու ամեն կերպ փորձում ենք զբաղմունք փնտրել ու չձանձրանալ, առաջարկում եմ միասին վիրտուալ ճամփորդել դեպի հյուսիս արևելյան մարզ։

Տավուշն աշխարհի ամենագեղեցիկ, չքնաղ ու տարբերվող տեղանքներից մեկն է: Ուղիղ համեմատական է օրինակ Շվեյցարիայի բնության հետ։ Տավուշի մարզկենտրոնն Իջևանն է, որն իր ջերմ գիրկն է առնում յուրաքանչյուրին։

 

Տավուշը գնտվում է երկրի հյուսիսում, և պետք է ճանապարհվենք Գեղարքունիքի մարզով։ Դեռ չենք էլ հասցնում կշտանալ կապուտաչյա Սևանի գեղցկությամբ, երբ արդեն մտնում ենք Տավուշ տանող թունելը։ Դուրս գալուն պես աչքերդ ծակում է շողացող արևն ու շլացուցիչ բնությունը. կարծես մի նոր աշխարհ մտնես։

Քանի որ գրեթե բոլորին հայտնի է միայն Դիլիջանը, ես կփորձեմ Ձեզ համար բացահայտել մնացյալ քաղաքներից երկուսը ու իմ հարազատ Չինարի գյուղը։

Ներկայիս Իջևանի տարածքում այն ժամանակ եղել են բազում իջևանատներ, որոնք սպասարկել են հիմնականում առևտրականներին, մեծահարուստներին։ Հնում քաղաքը կոչվել է Քարվանսարա (1780-ական թթ.), և միայն խորհրդային տարիներին այն վերանվանվել ու դարձել է Իջևան։ Իջևանում զբոսաշրջիկներին հետաքրքրող վայրեր շատ կան. օրինակ՝ Մակարավանքը, որը կառուցվել է 10-13-րդ դարերում, Ենոքավանը, որտեղ կա էքստրիմ պարկ, Դենդրոպարկը՝ Իջևանի բուսաբանական այգին։ Իջևանում ամեն տարի կազմակերպվում են տարբեր մրցույթներ, փառատոններ, ձիարշավներ և այլն։ Մի խոսքով՝ Իջևանն իդեալական վայր է ակտիվ հանգստի սիրահարների համար։

Երևի թե շատերդ եք լսել պատմական Շամշադինի շրջանի (ներկայումս Բերդ քաղաք) մասին։ Եթե լսել եք, բայց պատկերացում չունեք քաղաքի մասին, առաջարկում եմ հարմար տեղավորվել, որովհետև ճամփորդությունը դեռ երկար, բայց շա՜տ հետաքրքիր կընթանա։

Քաղաքը կոչվել է Բերդ՝ այնտեղ գտնվող ամրոցի անունից, որը Ցլիկ Ամրամի նստավայրն է եղել (Մուրացան «Գևորգ Մարզպետունի»)։ Իսկ Շամշադին անվանել են պարսիկները, որը թարգմանաբար նշանակում է «արևի երկիր»։ Եվ իրոք որ՝ արևի երկիր է Շամշադինը։ Կլիման այնքան բարենպաստ է, որ բնակչությունն արդեն սկսել է արևադարձային մրգեր աճեցնել (կիվի, բանան)։ Բերդում կա հայտնի «Սորան» կոչվող վայր, որտեղից երևում է ամբողջ քաղաքը։ Եվ Սորանում ամեն տարի հատապտուղների, մեղրի փառատոն է լինում։ Թեև Բերդ քաղաքը փոքր է, և առանձնապես ժամանցի վայրեր չկան, սակայն քաղաքի մթնոլորտը բավարար է՝ քաղաքը վայրկենական սիրելու համար։

Եվ իհարկե, ինչպես նշեցի, պետք է ուղևորվենք դեպի իմ հարազատ գյուղ, դեպի Չինարի։ Գյուղի անունը գալիս է գյուղում գտնվող հաստաբուն «Չինարի» ծառի անվանումից, որն արդեն 124 տարեկան է։ Գյուղը սահմանամերձ է։ Եղել են տարիներ, երբ գյուղ գնալը ռիսկային էր, բայց այն անսահման սերը, որն ունեմ գյուղիս հանդեպ, ստիպում էր ամեն տարի գնալ։ Հիշում եմ՝ 13-14 տարեկան էի, հերթական անգամ, ամռանը գնացել էի գյուղ։ Այդ տարի շատ էին կրակոցները։ Մի օր, գիշերը ժամը 1:00-ի սահմանում սկսեցին շատ ուժեղ կրակոցներ հենց գյուղի ուղղությամբ։ Մեծ տատիկս, որ իր ողջ կյանքում ապրել է Չինարիում, կրակոցների տակ, ում համար արդեն սովորական էին դարձել կրակոցները, այդ օրն առաջին անգամ նկատեցի վախ նրա աչքերում։ Եվ այդ օրվանից ինձ համար նպատակ դարձավ մեծ տարիքում աշխատել մեր և հարևան երկրի հարաբերությունները հարթելու ուղղությամբ։ Գյուղում կա վանք՝ Խորանաշատը, որը, ցավոք սրտի,մինչ օրս չեմ գնացել,որովհետև շատ վտանգավոր է։ Եվ քանի որ բնակչությունը շատ հավատքով ու իսկական հայի ոգով է, մի քանի տարի առաջ, համեմատաբար ապահով վայրում կառուցվեց մի խաչ, որտեղ կարելի է մոմ վառել ու աղոթել։ Գյուղում կա հուշարձան, որտեղ տնկված է 84 սոճի՝ ի հիշատակ հայրենական պատերազմին զոհված Չինարիի գյուղացիների։ 2019թ.-ի ամռանը Չինարին ինձ համար դարձավ մի նոր բացահայտում։

Պարզվում է՝ գյուղում կան շատ հետաքրքիր ու առասպելական վայրեր։ Գյուղի սարերից մեկում մի քանի տարի առաջ դամբարան է գտնվել։ Ասում են՝ մեր գյուղացի մի դպրոցական տղա երազ է տեսել, որ պետք է բարձրանա իրենց տան մոտի սարը և փոս փորի։ Տղան ամեն առավոտ ծնողներին ասել է, որ գնում է դպրոց, բայց իրականում բարձրացել է սարն ու փոս փորել։ Եվ երբ բացահայտվել է տղայի սուտը, ծնողներն ու գյուղից մի քանի հոգի բարձրացել են այդ սարը, որտեղից էլ գտնվել է դամբարանի քարը։ Այժմ այդ քարը գտնվում է Չինարիի Մշակույթի տան ետնամասում։

Մեկ այլ հետաքրքիր փաստ Չինարիից։ Ասում են, որ գյուղին շատ մոտ գտնվել է մեկ այլ գյուղ, որը, ըստ ամենայնի, երկրաշարժի հետևանքով հայտնվել է հողի տակ։ Ցավոք սրտի այն հնարավոր չէ ուսումնասիրել, որովհետև վտանգավոր վայրում է գտնվում։ Հուսով եմ՝ մի օր հնարավոր կլինի պեղումներ կատարել։ Գուցե շատ հետաքրքիր ապացույցներ գտնվեն…

Չնայած նրան, որ բավականին երկար ստացվեց նյութը, մեծ սիրով ավելի շատ կգրեի, որովհետև այնքան ասելու բան կա, այնքան ցույց տալու վայրեր կան։ Եթե միայն Չինարիում այդքան չբացահայտված փաստեր կան, որոնց մասին անգամ ես չգիտեի, չեմ էլ կարող պատկերացնել ուրիշ քաղաքների ու գյուղերի առասպելների ու անհայտ վայրերի մասին, որոնք վստահաբար կարող եմ ասել, որ կան։ Հուսով եմ՝ կարողացա այս նյութով հետաքրքրություն արթնացնել յուրաքանչյուրիդ մեջ։ Ի դեպ, ամառվա հանգիստն իդեալական կլինի Տավուշի մարզում, այնպես որ առաջարկում եմ արդեն մտածեք, թե նշված վայրերից որտեղ եք գնալու առաջինը )։

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Վիրտուալ ճամփորդություն դեպի Կապան

Պատմում է Սոֆի Առաքելյանը

Հաշվի առնելով երկրում տեղի ունեցող արտակարգ իրավիճակը այս պահին՝ սկսել ենք նոր նախագիծ՝ «Վիրտուալ ճամփորդություն»: Քանի որ ես ծնունդով Կապանից եմ և գրեթե ամեն տարի իմ ամառային արձակուրդները անցկացնում եմ այնտեղ, ես Ձեզ հետ կկիսվեմ և կպատմեմ իմ հայրենի Կապանի մասին։

Կապանը Սյունիքի մարզկենտրոնն է: Այն գտնվում է Խուստուփ լեռան հյուսիսային ստորոտում՝ Ողջի գետի և նրա Վաչագան ու Կավարտ վտակների ափերին: Երևանից Կապան ընդհամենը 320կմ է, իսկ Իրանից՝ 80 կմ:

Ամեն անգամ Կապան գնալիս միշտ հետևում եմ ճանապարհին. ճանապարհը երկար է՝ Արարատ, Վայոց Ձոր, Սյունիք: Հասնելուն պես աջ կողմի վրա տեղադրված է կարմիր գույնի մի ցուցանակ, որտեղ մեծ տառերով գրված է «ԿԱՊԱՆ»: Դա տեսնելով հասկանում ես, որ մի քիչ էլ և դու արդեն Կապան քաղաքում ես։ Վերջին տարիներին Կապանը շատ է փոխվել և գեղեցկացել: Քաղաքի կենտրոնում, նախկին շատրվանին փոխարինել է նոր շատ գեղեցիկ երգող շատրվանը, որը դարձել է քաղաքի բնակիչների և հյուրերի զբոսանքի վայրը։ Իր ուրույն տեղով առանձնանում է նաև Գարեգին Նժդեհ հրապարակը։

Քաղաքից 7 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվում է 10-11 դարում կառուցված Վահանավանք եկեղեցական համալիրը։ Այն մի գեղեցիկ եկեղեցական կոթող է։ Տեղացիները և Կապան հյուր եկած զբոսաշրջիկները հաճույքով են լինում այդտեղ և հիանում ճարտարապետական այդ հիանալի կոթողով: Կան նաև այլ եկեղեցական համալիրներ ինչպիսիք են՝ Երիցավանքը, Բաղաբերդը, Տանձափարախը (Նապատ) և այլն։

Նախորդ տարի ամռանը Կապանում կազմակերվել էին տարբեր միջոցառումներ, համերգներ, փառատոններ, ճամբարներ։ Այդ տարի ամենամյա «Ուսանողական ամառ» ճամբարի շրջանակներում, ուսանողները այցելում էին Ջերմուկ, Արցախ, մասնակցում տարբեր ինտելեկտուալ խաղերի, կինոդիտումների և այլն։

Միջոցառումներից մեկը դա Կապանի օրն էր, որը նշեցինք օգոստոսի 17-ին, թեպետ սովորաբար այն տոնում ենք հոկտեմբերին: Կապանի օրը հնարավորություն ընձեռնեց բոլոր այն սովորողներին և ուսանողներին, որոնք գտնվում են այլ մարզերում կամ մեկ այլ քաղաքում, գալ և մասնակից լինել այդ օրվան։ Երբեք քաղաքիս այդքան ուրախ չէի տեսել: Կարելի է ասել «Ասեղ գցելու տեղ չկար»։ Օրը էլ ավելի հիշարժան և անմոռանալի դարձրեցին «Ռեինկարնացիան» և Կապան քաղաքում բոլորի կողմից սիրված «Նեմրան»։ Այս դրական և երաժշտական էմոցիաներից հետո միջոցառումը ավարվեց Կապանի հիմնով և ամենագեղեցիկ հրավառությամբ։ Երբ տեսնում ես, որ շուրջ բոլորդ նկարում են, դու ուղղակի նայում ես երկնքին և վայելում այդ գունեղ հրավառությանը։ Այդ պահին երբ տեսնում էի բոլորի երջանիկ հայացքները, էլ ավելի էի ոգեշնչվում և Կապանում մնալու ցանկությունս անսպառ էր։

Սիրում եմ Կապանս իր ամեն ինչով։ 

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջ

Վիրտուալ ճամփորդություն. Գնա՞նք Լաստիվեր

Պատմում է Աննա Ստեփանյանը

Որոշեցի՝ էսօրվանից կտրվում եմ էս «Արտակարգ իրավիճակ»ից ու գնում եմ «Լաստիվեր», մի տեսակ էքստրիմալ ճամփորդության անհագ ցանկություն կա: Կգա՞ք… Հա, մոռացա նշել՝ վիրտուալ եմ ճամփորդում: ))

Լաստիվերը գտնվում է Հայաստանի հյուսիս-արևելքում՝ Տավուշի մարզում, Ենոքավան գյուղի ծայրամասում: Ցանկացած հրաշք տեսնելու համար պետք է չարչարվել, տանջվել՝ նպատակին հասնելու բերկրանքը անբացատրելի է, ուստի չենք հանձնվում և շարժվում ենք առաջ: Պետք է Տավուշի խիտ անտառներով իջնել Խաչաղբյուր գետի կիրճը, որտեղ էլ գտնվում է այդ թաքնված գանձը: Իսկ արահետի վերջում մեր առջև կբացվի Լաստիվերի ջրվեժի գեղեցիկ տեսարանը:

Բոլորիս նպատակը մեկն է՝ տեսնել փայտե փոքրիկ տնակները՝ շինված ծառերի վրա, «Լաստիվեր» քարանձավը և իհարկե, փառահեղ ջրվեժը: Չենք մոռանում, որ ճամփորդությունը էքստրեմալ է, ուստի ոչ մի դեպքում չպետք է հանձնվենք և պետք է հասնենք մեր նպատակակետին: Չեմ ստի, կասեմ, Լաստիվերի ձորը իջնելու ճանապարհը շատ բարդ է: Այն մի նեղլիկ արահետ է՝ ձորի բերանին: Արահետը բարդ լինելով մեկ տեղ՝ ունի նաև իր հետաքրքրությունները: Դժվարությունները չենք նկատի, եթե շուրջբոլորը ուսումնասիրելով գնանք առաջ: Քաղաքի գրեթե աղտոտված օդից կտրվել՝ մաքուր օդ ենք գտել, ագահի նման շնչում ենք: Օդը մեզ ուժ է հաղորդում, և չնայած այս բոլոր դժվարություններին, մենք չենք հոգնում և առաջ ենք գնում:

Հասանք… Հիմիա մեր առջև բացվել է մի դրախտային տեսարան: Այնքա՜ն գեղեցիկ են ժայռերի ու քարերի վրա կառուցված փայտե փոքրիկ  տնակները, որ ակամայից ցանկություն է առաջանում այնտեղ ապրելու: Մի բաժակ սուրճ, մաքուր օդ և փայտե տնակներ…

Իհարկե, այս բնությունը վայելելու համար նույնիսկ շաբաթներն են քիչ, սակայն մեր ժամանակը բավականին սուղ է և մենք պետք է շտապենք «Խաչաղբյուր» ջրվեժ: Չենք մոռանում, մաքրում ենք ձեռքերը և պահպանում ենք հիգիենա: Այո՛, նույնիսկ այս էքստրեմալ պայմաններում: Մի քանի տեղ ցատկոտելով՝ մեր առջև բացվում է մի գեղատեսիլ տեսարան: Ջրի ձայնը կարող ես անվերջ լսել, վայելել մաքուր օդը և իհարկե` թռչունների ծլվլոցը…

Անհամբեր ենք, ցանկություն կա «Լաստիվեր» քարանձավը տեսնելու: Գնում ենք առաջ… Հողը սահում է ոտքերի տակից և չի թողնում ամուր կանգնել, սակայն դա մեզ չի կանգնեցնում և մենք սլանում ենք առաջ: Քարանձավը շատ մեծ ու խորն է: Քարանձավի հատակին պատերից պոկված շատ հանքաքարերի բեկորներ կան: Ասում են, որ այդ հանքաքարերը այնքան թանկարժեք են, որ հին ժամանակներում մարդիկ գալիս էին՝ դրանք պատերից քերելու:

Էսպես ճամփորդեցինք… Մի փոքր կտրվեցինք մեր առօրյա ձանձրույթից, հասանք Տավուշի մարզ՝ Լաստիվեր:  Թեպետ ճանապարհը բարդ էր, համենայն դեպս էքստրիմի սիրահարների համար էր: Պահպանեք հանգստություն, հիգիենա: Շուտ-շուտ լվացեք ձեռքերը, և հետևեք հրահանգներին: Առողջություն: ))

 

 

No Comments Աշխարհի շուրջՀետաքրքիր
error: Նյութը ձեռք բերելու համար դիմեք հեղինակին